Mùa lạnh mang theo những thay đổi trong môi trường và thói quen sinh hoạt, tạo ra nhiều thách thức đối với sức khỏe tổng thể, trong đó có chức năng thận. Khi nhiệt độ xuống thấp, cơ thể dễ bị cảm lạnh, các loại nhiễm trùng, đồng thời xu hướng ít vận động và chế độ ăn uống có thể thay đổi, tất cả những yếu tố này gián tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của thận. Việc hiểu rõ những nguyên nhân này giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe thận trong giai đoạn thời tiết khắc nghiệt.
Nhiễm trùng đường hô hấp trên và viêm amidan
Mùa lạnh là thời điểm các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm họng, viêm mũi, cảm cúm và viêm amidan bùng phát mạnh mẽ. Sự thay đổi thời tiết, không khí hanh khô và việc tiếp xúc gần trong không gian kín tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và virus phát triển, dễ dàng tấn công vào cơ thể. Khi các tác nhân gây bệnh này xâm nhập, chúng gây ra phản ứng viêm tại đường hô hấp, dẫn đến các triệu chứng khó chịu như đau rát họng, ho, sổ mũi.
Nếu những nhiễm trùng này không được phát hiện và điều trị kịp thời, dứt điểm, chúng có thể tiềm ẩn nguy cơ gây ra những biến chứng nghiêm trọng hơn, đặc biệt là ảnh hưởng đến thận. Một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất là viêm cầu thận cấp. Đây là tình trạng các tiểu cầu thận – những đơn vị lọc máu nhỏ bé trong thận – bị viêm và tổn thương. Viêm cầu thận cấp thường gặp nhất sau nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A, một loại vi khuẩn phổ biến gây viêm họng và viêm amidan. Biến chứng này không chỉ xảy ra ở trẻ nhỏ mà còn có thể ảnh hưởng đến người trưởng thành, gây suy giảm chức năng lọc máu của thận.
Các dấu hiệu nhận biết viêm cầu thận cấp bao gồm sưng phù, đặc biệt là ở vùng mặt (phù mí mắt), tiểu ít hơn bình thường (thiểu niệu), nước tiểu có màu sẫm hoặc có máu (đỏ sẫm như nước rửa thịt), và tình trạng huyết áp tăng cao đột ngột. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp y tế kịp thời, viêm cầu thận cấp có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề hơn như hội chứng thận hư, suy thận cấp tính (thận ngừng hoạt động đột ngột) hoặc tiến triển thành suy thận mạn tính (tổn thương thận vĩnh viễn và không hồi phục).
Để phòng ngừa nguy cơ này, việc giữ ấm cơ thể trong mùa lạnh là vô cùng quan trọng, đặc biệt là vùng cổ, ngực. Tránh để cơ thể bị nhiễm lạnh, tránh gió lùa trực tiếp. Thường xuyên súc miệng, họng bằng nước muối sinh lý giúp giảm thiểu vi khuẩn và virus. Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, uống đủ nước và bổ sung vitamin C để tăng cường sức đề kháng. Ngoài ra, tiêm vaccine cúm định kỳ cũng là một biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp. Khi có bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào, dù là nhỏ nhất, cần chủ động đi khám bác sĩ sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, ngăn chặn các biến chứng có thể xảy ra.
Mất nước, ăn mặn, uống ít nước
Vào mùa lạnh, một hiện tượng phổ biến là cảm giác khát giảm đi đáng kể, khiến nhiều người có xu hướng uống ít nước hơn so với mùa nóng. Mặc dù cơ thể có thể không đổ mồ hôi nhiều như khi thời tiết oi bức, nhưng quá trình chuyển hóa và các hoạt động sinh lý bình thường vẫn diễn ra liên tục, đòi hỏi một lượng nước nhất định để duy trì. Việc uống không đủ nước dẫn đến tình trạng mất nước tiềm ẩn. Các dấu hiệu nhận biết có thể bao gồm da khô, nứt nẻ môi. Tình trạng mất nước kéo dài sẽ làm cô đặc nước tiểu, tạo điều kiện thuận lợi cho các tinh thể khoáng chất lắng đọng và kết dính lại với nhau, từ đó tăng nguy cơ hình thành sỏi thận. Ngoài ra, việc thiếu nước cũng buộc thận phải làm việc vất vả hơn để cô đặc nước tiểu, gây thêm gánh nặng cho cơ quan này.
Bên cạnh việc uống ít nước, thói quen ăn uống vào mùa lạnh cũng có thể góp phần gây hại cho thận. Để chống chọi với cái lạnh, nhiều người thường ưa chuộng các món ăn nóng hổi, đậm đà hương vị như lẩu, đồ nướng, các món kho, hoặc sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đóng hộp. Những món ăn này thường chứa hàm lượng muối (natri) rất cao. Việc tiêu thụ quá nhiều muối đặt ra một thách thức lớn cho thận, bởi vì chức năng chính của thận là lọc máu và loại bỏ các chất thải, bao gồm cả lượng natri dư thừa ra khỏi cơ thể.
Khi cơ thể nạp vào lượng muối vượt quá mức cần thiết, thận phải tăng cường hoạt động để đào thải lượng natri dư thừa này. Áp lực lọc máu tăng lên, gây căng thẳng cho các tiểu cầu thận. Theo thời gian, việc ăn mặn kéo dài không chỉ làm tăng gánh nặng cho thận mà còn là một yếu tố nguy cơ chính dẫn đến tăng huyết áp. Huyết áp cao mạn tính, đến lượt nó, lại là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, làm giảm khả năng lọc của thận và đẩy nhanh quá trình suy thận mạn. Hơn nữa, chế độ ăn mặn cũng liên quan đến việc tăng nguy cơ hình thành sỏi thận, do sự mất cân bằng trong việc đào thải khoáng chất.
Để bảo vệ thận, điều quan trọng là phải đảm bảo uống đủ 2-2.5 lít nước mỗi ngày, ngay cả khi không cảm thấy khát. Nguồn nước có thể đa dạng từ nước lọc, nước canh, súp đến các loại trà thảo mộc ấm. Đồng thời, cần chủ động hạn chế ăn mặn bằng cách giảm lượng muối, bột ngọt, hạt nêm trong chế biến thức ăn. Thay vì dựa vào gia vị mặn, hãy thử sử dụng các loại gia vị tự nhiên, thảo mộc để tăng hương vị cho món ăn, giúp thận được “nghỉ ngơi” và hoạt động hiệu quả hơn.
Lạnh và ít vận động
Thời tiết lạnh giá thường khiến con người có xu hướng ít vận động hơn. Cảm giác ngại ra ngoài, ngại tập thể dục thể thao là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, việc duy trì một lối sống ít vận động trong thời gian dài tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó có sức khỏe của thận. Lối sống thụ động có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa trong cơ thể, làm tăng cân, béo phì. Đây là những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh mạn tính như tăng huyết áp và đái tháo đường. Cả tăng huyết áp và đái tháo đường đều là những kẻ thù thầm lặng của thận, vì chúng là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến suy thận mạn tính.
Ngoài ra, bản thân nhiệt độ thấp của môi trường cũng tác động trực tiếp lên cơ thể. Khi trời lạnh, các mạch máu ngoại vi (những mạch máu ở gần bề mặt da) có xu hướng co lại để giữ nhiệt cho cơ thể. Hiện tượng co mạch này làm tăng sức cản trong lòng mạch, dẫn đến tăng huyết áp. Thận là một cơ quan đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của huyết áp. Áp lực máu cao kéo dài không chỉ gây áp lực lớn lên các mạch máu nhỏ li ti trong thận mà còn làm tổn thương trực tiếp các tiểu cầu thận, nơi diễn ra quá trình lọc máu quan trọng.
Tổn thương mạch máu thận và tiểu cầu thận dần dần làm suy giảm khả năng lọc của thận, khiến các chất thải độc hại tích tụ trong cơ thể, và cuối cùng dẫn đến suy giảm chức năng thận, thậm chí là suy thận. Do đó, việc duy trì thân nhiệt ổn định và kiểm soát huyết áp là rất quan trọng để bảo vệ thận.
Để đối phó với những ảnh hưởng này, việc giữ ấm cơ thể một cách thích hợp trong mùa lạnh là điều cần thiết. Mặc đủ quần áo ấm, sử dụng khăn choàng cổ, mũ và găng tay khi ra ngoài không chỉ giúp cơ thể thoải mái hơn mà còn ngăn ngừa hiện tượng co mạch máu. Hơn nữa, việc duy trì vận động thể chất thường xuyên là chìa khóa để bảo vệ thận. Ngay cả trong mùa đông, bạn vẫn có thể thực hiện các bài tập nhẹ nhàng, phù hợp như đi bộ nhanh, tập yoga, thái cực quyền hoặc các bài tập dưỡng sinh tại nhà. Cố gắng dành ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần để vận động. Điều này giúp cải thiện tuần hoàn máu, duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát huyết áp và đường huyết, từ đó giảm thiểu gánh nặng cho thận và bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Bảo vệ thận trong mùa lạnh là một phần quan trọng của việc duy trì sức khỏe tổng thể, đặc biệt đối với những người có tiền sử bệnh lý về thận hoặc các bệnh nền khác. Bằng cách chủ động phòng ngừa các yếu tố nguy cơ, chúng ta có thể giúp thận hoạt động hiệu quả và khỏe mạnh hơn.
Nguồn: VnExpress
