Bệnh gout là một dạng viêm khớp gây đau đớn, phát sinh do nồng độ axit uric cao trong máu, hình thành các tinh thể urat lắng đọng trong khớp. Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát bệnh gout, đặc biệt là việc lựa chọn các nguồn protein phù hợp. Mặc dù protein là dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể, một số loại thực phẩm giàu đạm lại chứa purine cao, chất khi chuyển hóa sẽ tạo ra axit uric, làm tình trạng bệnh gout trở nên trầm trọng hơn. Việc hiểu rõ những loại thực phẩm giàu đạm nào an toàn và nên tránh là vô cùng quan trọng đối với người bệnh gout, giúp họ duy trì sức khỏe mà không gây bùng phát các cơn đau cấp tính.
Để giúp người bệnh gout có thể xây dựng một chế độ ăn giàu protein mà vẫn đảm bảo an toàn, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị tập trung vào những nguồn đạm có hàm lượng purine thấp hoặc vừa phải. Dưới đây là 4 nhóm thực phẩm giàu đạm được xem là an toàn và có lợi cho người bệnh gout, giúp họ duy trì sức khỏe tổng thể và kiểm soát tốt nồng độ axit uric.
Protein thực vật
Đối với người bệnh gout, các nguồn protein từ thực vật được xem là lựa chọn an toàn và lành mạnh hàng đầu. Chúng thường có hàm lượng purine thấp hơn đáng kể so với protein động vật, đồng thời cung cấp nhiều lợi ích sức khỏe khác như chất xơ, vitamin và khoáng chất. Việc tăng cường protein thực vật trong chế độ ăn không chỉ giúp giảm nguy cơ bùng phát gout mà còn hỗ trợ sức khỏe tim mạch, kiểm soát đường huyết và duy trì cân nặng hợp lý.
Các loại thực phẩm như đậu phụ, đậu lăng, đậu Hà Lan, và các loại đậu khô khác là những nguồn protein thực vật tuyệt vời. Đậu phụ, một sản phẩm từ đậu nành, có hàm lượng purine ở mức vừa phải nhưng đã được chứng minh là an toàn và thậm chí có thể giúp giảm nồng độ axit uric trong một số nghiên cứu. Đậu phụ rất linh hoạt trong chế biến, dễ dàng tích hợp vào nhiều món ăn khác nhau từ món xào, món canh đến món kho, giúp người bệnh có thêm nhiều lựa chọn dinh dưỡng.
Ngoài ra, các loại ngũ cốc nguyên hạt như hạt quinoa và yến mạch cũng là nguồn protein thực vật cung cấp năng lượng dồi dào, chất xơ hòa tan và các dưỡng chất thiết yếu khác. Các loại hạt và hạt có dầu như hạnh nhân, óc chó, hạt điều không chỉ giàu protein mà còn chứa các axit béo không bão hòa đơn và đa có lợi, giúp giảm viêm trong cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh gout nên tiêu thụ chúng với lượng vừa phải do hàm lượng calo cao và một số loại hạt có thể chứa purine ở mức độ trung bình. Việc đa dạng hóa các nguồn protein thực vật sẽ giúp đảm bảo đủ dưỡng chất mà vẫn kiểm soát được purine.
Sản phẩm từ sữa ít béo hoặc không béo
Sữa và các sản phẩm từ sữa, đặc biệt là loại ít béo hoặc không béo, là một trong những nguồn protein được khuyến nghị mạnh mẽ cho người bệnh gout. Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ sữa ít béo có thể giúp giảm nồng độ axit uric trong máu và giảm tần suất cũng như mức độ nghiêm trọng của các cơn gout cấp.
Sữa tách béo, sữa chua không đường và phô mai ít béo là những lựa chọn tuyệt vời. Chúng cung cấp protein chất lượng cao, canxi, vitamin D và các vi khuẩn có lợi cho đường ruột mà không làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Protein casein và whey, hai loại protein chính có trong sữa, được cho là có tác dụng thúc đẩy quá trình bài tiết axit uric qua thận, từ đó giúp duy trì nồng độ axit uric ở mức an toàn trong cơ thể.
Việc bổ sung sữa và các sản phẩm từ sữa vào chế độ ăn hàng ngày có thể được thực hiện một cách đa dạng. Người bệnh có thể uống sữa trực tiếp, ăn sữa chua kèm trái cây tươi không đường, hoặc sử dụng phô mai ít béo trong các bữa ăn nhẹ, salad hoặc chế biến món ăn. Đây là cách đơn giản, tiện lợi và hiệu quả để bổ sung protein cần thiết, hỗ trợ xương khớp chắc khỏe mà vẫn kiểm soát được tình trạng bệnh gout.
Trứng
Trứng là một trong những nguồn protein hoàn chỉnh và dễ tiếp cận nhất, đồng thời rất an toàn cho người bệnh gout. Trứng được đánh giá cao vì hàm lượng purine cực kỳ thấp. Cụ thể, lòng trắng trứng hầu như không chứa purine, trong khi lòng đỏ trứng chỉ chứa một lượng rất nhỏ, không đáng kể để gây ảnh hưởng đến nồng độ axit uric trong máu.
Một quả trứng trung bình cung cấp khoảng 6 gram protein chất lượng cao, chứa tất cả 9 axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được. Ngoài ra, trứng còn giàu vitamin và khoáng chất thiết yếu khác như vitamin B12, vitamin D, riboflavin (B2), selenium và choline, đóng vai trò quan trọng trong nhiều chức năng của cơ thể.
Trứng có thể được chế biến theo nhiều cách khác nhau như luộc, hấp, ốp la, làm món trứng cuộn hoặc salad trứng, giúp người bệnh có nhiều lựa chọn để làm phong phú bữa ăn hàng ngày mà không gây nhàm chán. Việc tiêu thụ trứng không chỉ đáp ứng nhu cầu protein mà còn mang lại cảm giác no lâu, hỗ trợ việc kiểm soát cân nặng – một yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh gout, vì thừa cân béo phì là yếu tố nguy cơ làm tăng nồng độ axit uric. Người bệnh gout có thể yên tâm sử dụng trứng như một phần thường xuyên trong chế độ ăn uống của mình.
Thịt gia cầm bỏ da
Mặc dù thịt đỏ và nội tạng động vật cần được hạn chế nghiêm ngặt do hàm lượng purine rất cao, thịt gia cầm như thịt gà, thịt vịt, thịt ngan (đã bỏ da) có thể được tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Hàm lượng purine trong thịt gia cầm, đặc biệt là phần ức gà, thấp hơn đáng kể so với thịt đỏ và nội tạng, do đó, chúng vẫn có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh cho người bệnh gout, cung cấp nguồn protein động vật cần thiết.
Việc loại bỏ da khỏi thịt gia cầm là rất quan trọng vì da chứa nhiều chất béo bão hòa, có thể làm tăng viêm trong cơ thể và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe tim mạch. Khi chế biến, ưu tiên các phương pháp nấu ăn lành mạnh như luộc, hấp, nướng hoặc xào với ít dầu thay vì chiên rán để giảm lượng chất béo không lành mạnh và duy trì lợi ích của thịt gia cầm.
Người bệnh gout nên giới hạn lượng thịt gia cầm tiêu thụ, ví dụ khoảng 110-170 gram mỗi ngày và không nên ăn quá thường xuyên. Việc cân nhắc lượng và tần suất là chìa khóa để đảm bảo thịt gia cầm không gây ảnh hưởng tiêu cực đến nồng độ axit uric. Nên kết hợp thịt gia cầm với nhiều rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật để tạo ra một bữa ăn cân bằng, đa dạng dinh dưỡng và hỗ trợ kiểm soát bệnh gout hiệu quả.
Lưu ý quan trọng khác cho người bệnh gout
Ngoài việc lựa chọn các nguồn protein an toàn, người bệnh gout cần chú ý đến một số yếu tố khác trong chế độ ăn uống và lối sống để quản lý bệnh hiệu quả, giảm thiểu nguy cơ bùng phát:
Hạn chế thực phẩm giàu purine: Điều này bao gồm thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn, thịt cừu), nội tạng động vật (gan, thận, óc), một số loại hải sản (cá cơm, cá mòi, sò điệp, cá hồi, tôm) và nước dùng xương đậm đặc. Đây là những thực phẩm có thể làm tăng đáng kể nồng độ axit uric trong máu và gây ra các cơn gout cấp tính đau đớn.
Tránh đồ uống có đường và rượu bia: Đồ uống có đường, đặc biệt là các loại chứa fructose cao, có thể làm tăng sản xuất axit uric. Rượu bia, đặc biệt là bia và rượu mạnh, không chỉ tăng sản xuất axit uric mà còn cản trở quá trình bài tiết axit uric của thận, làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh gout một cách rõ rệt.
Uống đủ nước: Việc uống đủ nước hàng ngày (khoảng 2-3 lít, tùy theo nhu cầu cơ thể và khuyến nghị của bác sĩ) rất quan trọng để giúp thận bài tiết axit uric hiệu quả hơn qua nước tiểu, từ đó giảm nồng độ axit uric trong máu và ngăn ngừa sự hình thành tinh thể.
Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân hoặc béo phì là một yếu tố nguy cơ lớn đối với bệnh gout, vì chúng có thể làm tăng sản xuất axit uric và giảm khả năng bài tiết của thận. Giảm cân một cách lành mạnh, từ từ có thể giúp giảm nồng độ axit uric và giảm căng thẳng lên các khớp bị ảnh hưởng.
Tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng: Mỗi người bệnh gout có thể có những đặc điểm về tình trạng bệnh, mức độ nghiêm trọng và các bệnh lý nền riêng biệt. Do đó, việc tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng là cần thiết để xây dựng một chế độ ăn uống và kế hoạch điều trị phù hợp, cá nhân hóa. Họ có thể cung cấp lời khuyên chính xác về lượng purine an toàn, cách kết hợp các loại thực phẩm một cách hiệu quả và các liệu pháp điều trị cần thiết.
Bằng cách tuân thủ một chế độ ăn uống khoa học, cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp với các nguồn protein an toàn đã được đề cập, cùng với lối sống lành mạnh, người bệnh gout hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bệnh tình, giảm thiểu tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn bùng phát, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.
Nguồn: Sức khỏe & Đời sống
