Chế độ ăn thuần đạm (Carnivore diet) đang ngày càng phổ biến, đặc biệt là trong bối cảnh các phương pháp giảm cân và cải thiện sức khỏe được tìm kiếm rộng rãi. Đây là một chế độ ăn kiêng cực kỳ hạn chế, tập trung hoàn toàn vào việc tiêu thụ các sản phẩm động vật và loại bỏ mọi thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Những người ủng hộ chế độ này thường quảng cáo các lợi ích như giảm cân hiệu quả, cải thiện các bệnh tự miễn, nâng cao sức khỏe đường ruột, ổn định đường huyết và giảm viêm. Tuy nhiên, liệu chế độ ăn thuần đạm có thực sự là một giải pháp bền vững và an toàn cho mục tiêu giảm cân và sức khỏe tổng thể hay không vẫn là một vấn đề gây tranh cãi và cần được xem xét kỹ lưỡng dựa trên bằng chứng khoa học.
Cơ chế giảm cân của chế độ ăn thuần đạm
Chế độ ăn thuần đạm được nhiều người tin rằng có thể giúp giảm cân nhờ vào một số cơ chế chính. Đầu tiên, việc loại bỏ hoàn toàn carbohydrate, đường và các thực phẩm chế biến sẵn thường giàu calo giúp giảm đáng kể tổng lượng calo nạp vào cơ thể. Khi cơ thể không còn nguồn glucose chính từ carbohydrate, nó sẽ chuyển sang trạng thái ketosis, nơi chất béo được đốt cháy để tạo năng lượng, từ đó thúc đẩy quá trình giảm cân.
Thứ hai, chế độ ăn thuần đạm giàu protein, một yếu tố quan trọng giúp tăng cảm giác no lâu hơn. Protein có chỉ số gây no cao, giúp người ăn cảm thấy ít đói hơn, giảm xu hướng ăn vặt hoặc ăn quá nhiều trong các bữa ăn chính, từ đó hỗ trợ kiểm soát lượng calo. Hơn nữa, quá trình tiêu hóa protein đòi hỏi cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng hơn so với carbohydrate và chất béo, hay còn gọi là hiệu ứng nhiệt của thực phẩm (TEF). Điều này có nghĩa là một phần calo từ protein được sử dụng để xử lý chính nó, góp phần vào việc đốt cháy calo tổng thể.
Những lợi ích tiềm năng và lý do người ủng hộ
Ngoài giảm cân, những người theo chế độ ăn thuần đạm thường báo cáo một số lợi ích sức khỏe khác. Đối với vấn đề giảm cân, một số nghiên cứu nhỏ, ngắn hạn và các báo cáo giai thoại cho thấy hiệu quả giảm cân nhanh chóng ở giai đoạn đầu. Điều này chủ yếu do sự kết hợp của việc cắt giảm calo từ carbohydrate, tăng cường cảm giác no do protein và việc cơ thể chuyển sang đốt cháy chất béo trong trạng thái ketosis.
Đối với những người mắc bệnh tiểu đường loại 2, chế độ ăn này có thể giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả do loại bỏ hoàn toàn carbohydrate, vốn là nguyên nhân chính làm tăng đường huyết. Một số người cũng cho biết tình trạng viêm trong cơ thể được cải thiện khi họ ngừng tiêu thụ thực phẩm thực vật mà họ cho rằng có thể gây viêm hoặc dị ứng. Tương tự, một số cá nhân gặp vấn đề về tiêu hóa, như hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc nhạy cảm với thực phẩm, cho rằng các triệu chứng của họ giảm bớt khi chỉ ăn thịt và loại bỏ các loại thực phẩm thực vật có thể gây kích ứng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là những bằng chứng giai thoại và cần thêm các nghiên cứu khoa học chuyên sâu để xác nhận những lợi ích này.
Rủi ro và hạn chế của chế độ ăn thuần đạm
Mặc dù có những tuyên bố về lợi ích, các chuyên gia dinh dưỡng và y tế bày tỏ nhiều lo ngại về chế độ ăn thuần đạm, đặc biệt là về tính bền vững và an toàn lâu dài.
1. Thiếu hụt chất dinh dưỡng nghiêm trọng: Một trong những lo ngại lớn nhất là thiếu hụt các chất dinh dưỡng thiết yếu. Chế độ ăn này loại bỏ hoàn toàn rau, củ, quả, ngũ cốc và các loại hạt, vốn là nguồn cung cấp dồi dào chất xơ, vitamin và khoáng chất quan trọng.
Chất xơ: Thiếu chất xơ là vấn đề hàng đầu. Chất xơ không chỉ cần thiết cho chức năng ruột khỏe mạnh, giúp ngăn ngừa táo bón, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng hệ vi sinh vật đường ruột có lợi. Việc thiếu chất xơ có thể dẫn đến táo bón mãn tính và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe đường ruột tổng thể.
Vitamin: Chế độ ăn thuần đạm thiếu hụt nhiều vitamin tan trong nước và tan trong dầu quan trọng. Vitamin C, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ và cần thiết cho hệ miễn dịch, thường chỉ có trong trái cây và rau xanh. Mặc dù một số người cho rằng có thể lấy vitamin C từ nội tạng động vật, nhưng lượng này thường không đủ để đáp ứng nhu cầu hàng ngày. Tương tự, vitamin E (chống oxy hóa, bảo vệ tế bào), vitamin K (đông máu, xương chắc khỏe) và folate (tổng hợp DNA, chức năng tế bào) cũng chủ yếu có nguồn gốc thực vật.
Khoáng chất: Các khoáng chất như magie, kali và canxi, vốn rất phong phú trong rau xanh, trái cây và các sản phẩm từ sữa (đối với canxi, nhưng sữa cũng có thể bị hạn chế trong chế độ này), có thể bị thiếu hụt. Sự mất cân bằng điện giải do thiếu kali từ thực vật có thể gây ra các vấn đề về chức năng cơ và tim.
2. Nguy cơ về tim mạch: Chế độ ăn thuần đạm thường rất giàu chất béo bão hòa và cholesterol, đặc biệt nếu chỉ tập trung vào các loại thịt đỏ và thịt mỡ. Việc tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa có thể dẫn đến tăng mức cholesterol xấu (LDL) trong máu, một yếu tố nguy cơ chính gây xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch. Mặc dù tác động cụ thể có thể khác nhau ở mỗi người, nhưng đây là một rủi ro đáng kể cần được xem xét, đặc biệt với những người có tiền sử hoặc yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch.
3. Ảnh hưởng đến thận: Chế độ ăn nhiều protein có thể gây áp lực lên thận, đặc biệt đối với những người đã có bệnh lý về thận từ trước. Thận phải làm việc nhiều hơn để lọc và loại bỏ các sản phẩm phụ của quá trình chuyển hóa protein. Mặc dù thận khỏe mạnh thường có thể xử lý lượng protein cao, nhưng việc duy trì chế độ ăn này lâu dài mà không có sự giám sát y tế có thể tiềm ẩn rủi ro cho chức năng thận.
4. Khó duy trì và tác động xã hội: Chế độ ăn thuần đạm cực kỳ hạn chế, khiến việc duy trì lâu dài trở nên khó khăn. Việc loại bỏ gần như tất cả các loại thực phẩm phổ biến trong các bữa ăn hàng ngày có thể dẫn đến cảm giác thiếu thốn, chán nản và ảnh hưởng đến cuộc sống xã hội, đặc biệt khi ăn uống cùng gia đình và bạn bè.
5. Thiếu nghiên cứu khoa học dài hạn: Hầu hết các bằng chứng về lợi ích của chế độ ăn thuần đạm đều là giai thoại hoặc dựa trên các nghiên cứu nhỏ, ngắn hạn. Hiện vẫn chưa có đủ các nghiên cứu khoa học lâm sàng quy mô lớn, dài hạn để đánh giá toàn diện về tác động của chế độ ăn này đối với sức khỏe con người trong thời gian dài. Điều này có nghĩa là các rủi ro tiềm ẩn lâu dài vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn.
Lời khuyên từ chuyên gia
Các chuyên gia dinh dưỡng và y tế thường không khuyến khích chế độ ăn thuần đạm như một phương pháp ăn uống lành mạnh và bền vững cho sức khỏe tổng thể. Thay vào đó, họ nhấn mạnh tầm quan trọng của một chế độ ăn cân bằng, đa dạng, bao gồm đầy đủ các nhóm thực phẩm từ cả thực vật và động vật. Một chế độ ăn đa dạng giúp đảm bảo cung cấp đủ tất cả các vitamin, khoáng chất, chất xơ và các chất dinh dưỡng thực vật (phytochemicals) mà cơ thể cần để hoạt động tối ưu.
Nếu có ý định thử chế độ ăn thuần đạm hoặc bất kỳ chế độ ăn kiêng hạn chế nào khác, điều cần thiết là phải tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Họ có thể đánh giá tình trạng sức khỏe cá nhân, tư vấn về các rủi ro và lợi ích tiềm năng, cũng như đề xuất các giải pháp thay thế an toàn và hiệu quả hơn để đạt được mục tiêu sức khỏe và giảm cân. Giảm cân bền vững thường đạt được thông qua việc kết hợp giữa chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh và lối sống năng động, thay vì chỉ dựa vào một phương pháp cực đoan duy nhất.
Nguồn: VnExpress
