Tai nạn giao thông (TNGT) là nguyên nhân hàng đầu gây thương vong và di chứng nặng. Trong các tình huống khẩn cấp, sơ cứu ban đầu đúng cách có vai trò sống còn, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội sống sót và phục hồi của nạn nhân. Tuy nhiên, do thiếu kiến thức hoặc phản ứng vội vàng, nhiều người mắc phải những sai lầm nguy hiểm, vô tình làm trầm trọng thêm tình trạng của người bị nạn. Bài viết này sẽ phân tích những sai lầm phổ biến trong sơ cứu ban đầu TNGT và hướng dẫn chính xác để mỗi người có thể hành động kịp thời, góp phần cứu sống người bị thương.
Di chuyển nạn nhân không đúng cách
Sai lầm nghiêm trọng là vội vàng di chuyển nạn nhân khỏi hiện trường, đặc biệt khi có xe máy đè. Hành động này tiềm ẩn nguy cơ lớn làm nặng thêm chấn thương cột sống (cổ, lưng) mà mắt thường không thấy, có thể gây di lệch xương, chèn ép tủy sống, dẫn đến liệt vĩnh viễn hoặc tử vong. Ưu tiên hàng đầu là đảm bảo an toàn hiện trường (tránh cháy nổ, điện giật, xe khác đâm) và để nạn nhân nằm yên tại chỗ, hạn chế mọi di chuyển. Nhanh chóng gọi cấp cứu 115. Nếu xe máy đè, hãy nâng xe lên chứ không kéo nạn nhân ra. Chỉ di chuyển nạn nhân khi nguy hiểm cận kề, thực hiện nhẹ nhàng, giữ thẳng trục đầu – cổ – thân như một khối thống nhất, có sự hỗ trợ của nhiều người.
Cầm máu sai phương pháp và bỏ qua đường thở
Cầm máu là bước sơ cứu thiết yếu, nhưng sai lầm thường gặp là dùng garo (buộc chặt) không đúng kỹ thuật. Garo quá chặt hoặc quá lâu gây hoại tử chi; quá lỏng lại không hiệu quả. Garo chỉ áp dụng khi chảy máu động mạch lớn không kiểm soát được bằng phương pháp khác, cần ghi lại thời gian buộc. Ưu tiên là ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc hoặc vải sạch, với áp lực vừa đủ. Nếu không nghi ngờ gãy xương, có thể nâng cao chi bị thương. Song song đó, bỏ qua kiểm tra đường thở rất nguy hiểm. Máu, dịch nôn, dị vật hoặc tụt lưỡi có thể gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến suy hô hấp. Cần kiểm tra hô hấp (nhìn, nghe, cảm nhận) và làm sạch đường thở nếu cần, nới lỏng quần áo. Nếu nạn nhân còn thở và không nghi ngờ chấn thương cột sống, hãy đặt ở tư thế an toàn (nằm nghiêng).
Bỏ qua các chấn thương kín
Nhiều người chỉ chú ý đến vết thương hở bên ngoài mà bỏ qua chấn thương kín bên trong cơ thể, vốn tiềm ẩn nguy hiểm lớn hơn. Các chấn thương kín như sọ não, ngực (phổi, tim) hay bụng (tạng, chảy máu nội tạng) thường không có dấu hiệu rõ ràng ban đầu nhưng có thể gây sốc, suy tạng hoặc tử vong thầm lặng. Do đó, cần đánh giá toàn diện tình trạng nạn nhân, không chỉ nhìn vết thương ngoài. Hãy theo dõi sát sao ý thức, nhịp thở, mạch đập và màu sắc da. Nạn nhân có thể tỉnh táo lúc đầu nhưng tình trạng xấu đi nhanh chóng. Ngay cả khi vết thương ngoài không nghiêm trọng, việc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để kiểm tra kỹ lưỡng bằng chẩn đoán hình ảnh là cần thiết để phát hiện và xử lý kịp thời các tổn thương bên trong.
Cố gắng tháo mũ bảo hiểm cho nạn nhân
Tháo mũ bảo hiểm cho nạn nhân ngay lập tức là hành động nguy hiểm. Khi va chạm mạnh, cột sống cổ có thể bị tổn thương. Mũ bảo hiểm có tác dụng cố định tạm thời vùng cổ, việc tháo không đúng kỹ thuật có thể làm di lệch cột sống cổ, chèn ép tủy sống, gây liệt vĩnh viễn hoặc tử vong. Nguyên tắc là để mũ bảo hiểm nguyên trạng. Chỉ tháo khi thật sự cần thiết và có lý do chính đáng: nạn nhân ngạt thở, không thở được cần hồi sức tim phổi; chảy máu nghiêm trọng vùng đầu mặt; nạn nhân nôn ói nhiều cần làm sạch đường thở. Nếu bắt buộc tháo, cần ít nhất hai người thực hiện đúng kỹ thuật: một người giữ cố định đầu và cổ nạn nhân, người còn lại nhẹ nhàng tháo mũ, đảm bảo không có chuyển động nào của cột sống cổ.
Dùng vật cứng, không đúng cách để nẹp xương
Khi nghi ngờ nạn nhân gãy xương, việc cố định tạm thời là cần thiết. Tuy nhiên, sai lầm phổ biến là dùng các vật cứng như thanh gỗ, gạch để nẹp. Điều này không chỉ gây đau đớn mà còn làm trầm trọng thêm tổn thương: gây tổn thương mạch máu, thần kinh, mô mềm, hoặc biến gãy xương kín thành hở. Thay vào đó, nếu không có nẹp chuyên dụng, hãy dùng các vật liệu mềm, có độ đàn hồi tốt như báo cũ, bìa carton, vải, quần áo để cố định. Nguyên tắc nẹp là cố định cả hai khớp ở trên và dưới vùng xương gãy, buộc nẹp vừa phải, không quá chặt. Mục đích là giảm đau, ngăn biến dạng, hạn chế chảy máu và chống sốc. Sau khi cố định, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế.
Cho nạn nhân ăn uống
Cho nạn nhân uống nước, ăn thức ăn hoặc dùng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá sau tai nạn là sai lầm nguy hiểm chết người. Nếu nạn nhân có ý thức giảm sút hoặc đường thở chưa thông thoáng, việc đưa bất cứ thứ gì vào miệng có thể gây sặc, hít vào phổi, dẫn đến viêm phổi hít, tắc nghẽn đường thở và tử vong. Hơn nữa, nếu nạn nhân cần phẫu thuật cấp cứu, việc dạ dày có thức ăn sẽ tăng nguy cơ trào ngược khi gây mê. Do đó, nguyên tắc vàng là tuyệt đối không cho bất cứ thứ gì vào miệng nạn nhân, trừ khi có chỉ định rõ ràng của nhân viên y tế. Ngay cả khi nạn nhân tỉnh táo, việc làm ẩm môi bằng gạc hoặc cho một ngụm nước nhỏ cũng cần hết sức thận trọng và tốt nhất là chờ đội ngũ y tế chuyên nghiệp.
Lời khuyên tổng quát khi sơ cứu tai nạn giao thông
Để sơ cứu hiệu quả và an toàn, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và đánh giá tình hình. Ngay lập tức gọi cấp cứu 115, cung cấp thông tin chính xác về vụ việc và vị trí. Trong lúc chờ đợi, hãy ưu tiên các bước sơ cứu cơ bản: đảm bảo an toàn cho bản thân và nạn nhân, kiểm tra ý thức, hô hấp và tuần hoàn (ABCs). Che chắn giữ ấm và an ủi nạn nhân. Tránh để đám đông tụ tập gây hoảng loạn và cản trở công tác cấp cứu. Trang bị kiến thức sơ cứu ban đầu không chỉ là kỹ năng sống cần thiết mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân, góp phần giảm thiểu thiệt hại và cứu sống nhiều người.
Nguồn: VTV
