Đối với người bệnh viêm gan B mạn tính, chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc quản lý bệnh, giảm gánh nặng cho gan và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan hay ung thư gan. Một chế độ dinh dưỡng không khoa học có thể làm bệnh tình trầm trọng hơn, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và hiệu quả điều trị. Việc nhận biết và hạn chế các loại thực phẩm không có lợi là vô cùng cần thiết để bảo vệ lá gan đang bị tổn thương.
Bài viết này tóm tắt những loại thực phẩm và đồ uống mà người bệnh viêm gan B nên hạn chế hoặc tránh xa, dựa trên các khuyến nghị từ giới chuyên môn, nhằm hỗ trợ quá trình phục hồi và duy trì sức khỏe gan.
Thực phẩm giàu chất béo và chiên xào
Gan là cơ quan chính trong việc chuyển hóa chất béo. Khi tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu chất béo, đặc biệt là các loại chất béo không lành mạnh thường có trong đồ ăn nhanh, thức ăn chiên xào, và các món ăn nhiều dầu mỡ, gan phải làm việc vất vả hơn để xử lý. Áp lực này làm tăng gánh nặng cho các tế bào gan vốn đã bị tổn thương do virus viêm gan B.
Sự tích tụ chất béo trong gan có thể dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ, một biến chứng phổ biến ở người bệnh viêm gan B nếu không kiểm soát chế độ ăn. Gan nhiễm mỡ không chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng viêm gan mà còn thúc đẩy nhanh quá trình xơ hóa gan, từ đó tăng nguy cơ phát triển thành xơ gan hoặc ung thư gan. Để bảo vệ gan, người bệnh nên ưu tiên các phương pháp chế biến món ăn như luộc, hấp, nướng, và hạn chế tối đa các món chiên, xào nhiều dầu mỡ.
Đồ uống có cồn
Rượu bia và các đồ uống có cồn khác là kẻ thù số một của gan, đặc biệt đối với người bệnh viêm gan B. Cồn được chuyển hóa chủ yếu tại gan, và quá trình này tạo ra các chất độc hại gây tổn thương trực tiếp đến tế bào gan.
Khi gan đã bị viêm nhiễm do virus viêm gan B, việc tiếp tục đưa cồn vào cơ thể sẽ làm tăng cường quá trình viêm và xơ hóa gan một cách nhanh chóng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, người bệnh viêm gan B có thói quen sử dụng rượu bia có nguy cơ cao hơn rất nhiều lần phát triển thành xơ gan hoặc ung thư gan so với những người không uống. Do đó, khuyến nghị y tế là người bệnh viêm gan B cần tránh tuyệt đối mọi loại đồ uống có cồn để bảo vệ lá gan của mình.
Thực phẩm chế biến sẵn
Thực phẩm chế biến sẵn như mì gói, xúc xích, thịt xông khói, giò chả, đồ hộp, và các loại thực phẩm đóng gói khác thường chứa nhiều thành phần không có lợi cho sức khỏe gan. Chúng thường chứa lượng muối cao, đường, chất béo chuyển hóa, cùng với các chất bảo quản, phẩm màu, và phụ gia hóa học.
Các chất này khi đi vào cơ thể sẽ gây áp lực lên gan và thận để thải độc. Lượng muối cao có thể dẫn đến tích nước, tăng huyết áp, đồng thời làm suy yếu chức năng gan. Chất bảo quản và phụ gia cũng buộc gan phải làm việc liên tục để loại bỏ chúng, làm tăng gánh nặng và gây tổn thương thêm cho các tế bào gan đã bị suy yếu. Vì vậy, người bệnh viêm gan B nên hạn chế tối đa việc sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên thực phẩm tươi sống.
Thực phẩm chứa đường cao
Tiêu thụ quá nhiều thực phẩm và đồ uống chứa đường cao, bao gồm nước ngọt có ga, bánh kẹo, kem, và các loại đồ ngọt chế biến sẵn, có thể gây hại cho gan của người bệnh viêm gan B. Lượng đường dư thừa khi đi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa thành chất béo và dự trữ tại gan, dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).
Gan nhiễm mỡ làm tăng gánh nặng cho gan, gây viêm và đẩy nhanh quá trình xơ hóa gan. Ngoài ra, việc tiêu thụ nhiều đường cũng có thể làm tăng insulin trong máu và gây kháng insulin, một yếu tố nguy cơ khác góp phần vào tiến trình bệnh gan mạn tính. Do đó, người bệnh cần kiểm soát chặt chẽ lượng đường nạp vào cơ thể, ưu tiên các loại đường tự nhiên từ trái cây tươi một cách điều độ.
Thực phẩm sống hoặc tái
Các món ăn sống hoặc tái như gỏi cá, nem chua, tiết canh, hàu sống, và rau sống chưa được rửa sạch kỹ tiềm ẩn nguy cơ cao nhiễm khuẩn, ký sinh trùng như sán lá gan, giun sán. Đối với một lá gan đã bị tổn thương bởi virus viêm gan B, việc nhiễm thêm các tác nhân gây bệnh này có thể gây ra viêm gan cấp tính, áp xe gan, hoặc làm suy yếu chức năng gan một cách nghiêm trọng.
Hệ miễn dịch của người bệnh viêm gan B thường kém hơn, khiến họ dễ bị tổn thương hơn khi đối mặt với các mầm bệnh. Để đảm bảo an toàn, người bệnh nên tuân thủ nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”. Rau sống cần được rửa sạch kỹ lưỡng dưới vòi nước chảy và ngâm nước muối trước khi sử dụng, hoặc tốt nhất là ăn các loại rau đã được nấu chín.
Thực phẩm cay nóng
Mặc dù một số loại gia vị cay nóng như ớt, tiêu, gừng, tỏi có thể mang lại lợi ích nhất định cho sức khỏe, nhưng việc lạm dụng chúng, đặc biệt là với số lượng lớn hoặc trong các món ăn quá cay, có thể không tốt cho người bệnh viêm gan B. Các thực phẩm cay nóng có thể gây kích thích đường tiêu hóa, dẫn đến các vấn đề như khó tiêu, ợ nóng, hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng về tiêu hóa.
Mặc dù không trực tiếp gây tổn thương gan như cồn hay chất béo, nhưng việc kích thích hệ tiêu hóa kéo dài có thể gián tiếp ảnh hưởng đến chức năng gan, bởi vì hệ tiêu hóa và gan có mối liên hệ chặt chẽ. Do đó, người bệnh viêm gan B nên sử dụng các gia vị cay nóng một cách vừa phải, tránh lạm dụng để duy trì sự thoải mái cho hệ tiêu hóa và giảm thiểu mọi áp lực tiềm tàng lên gan.
Thực phẩm giàu sắt
Theo một số nghiên cứu, người bệnh viêm gan B có thể có nồng độ sắt trong cơ thể cao hơn mức bình thường. Sắt là một khoáng chất cần thiết, nhưng khi dư thừa, đặc biệt là khi tích tụ quá mức trong gan, có thể gây ra tổn thương tế bào gan và đẩy nhanh quá trình xơ hóa. Các thực phẩm giàu sắt bao gồm nội tạng động vật (gan, tim, thận), thịt đỏ.
Mặc dù không phải tất cả người bệnh viêm gan B đều cần hạn chế sắt, nhưng việc kiểm soát lượng sắt nạp vào là quan trọng đối với những người có dấu hiệu dư thừa sắt. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn cụ thể về lượng sắt phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình, tránh việc tự ý loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm giàu sắt mà không có chỉ định.
Lời khuyên tổng quát cho người bệnh viêm gan B
Bên cạnh việc hạn chế các loại thực phẩm đã nêu trên, người bệnh viêm gan B cần xây dựng một chế độ dinh dưỡng cân bằng và lối sống lành mạnh toàn diện để hỗ trợ sức khỏe gan:
- **Uống đủ nước:** Đảm bảo cơ thể đủ nước giúp gan hoạt động hiệu quả hơn trong việc thải độc.
- **Tăng cường rau xanh và trái cây:** Bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ dồi dào, giúp chống oxy hóa và hỗ trợ chức năng gan.
- **Protein lành mạnh:** Ưu tiên protein từ thịt trắng (gà, cá), trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa ít béo, đậu đỗ. Đây là nguồn cung cấp axit amin cần thiết cho việc tái tạo tế bào gan.
- **Kiểm soát cân nặng:** Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ và các biến chứng liên quan.
- **Tập thể dục đều đặn:** Vận động thể chất thường xuyên cải thiện sức khỏe tổng thể, tăng cường trao đổi chất và hỗ trợ chức năng gan.
- **Tuân thủ điều trị:** Tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa, không tự ý ngưng thuốc hoặc sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
- **Khám định kỳ:** Thường xuyên đi khám và xét nghiệm theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi tình trạng bệnh và điều chỉnh phương pháp điều trị kịp thời.
Việc thực hiện một chế độ ăn uống khoa học và lối sống lành mạnh là yếu tố then chốt giúp người bệnh viêm gan B kiểm soát bệnh, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch cá nhân hóa phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của mình.
Nguồn: VnExpress
