Nắng nóng gay gắt kéo dài là yếu tố nguy hiểm có thể dẫn đến các tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, điển hình là sốc nhiệt và suy thận cấp. Một trường hợp điển hình được ghi nhận tại Hà Nội, một bệnh nhân nam 43 tuổi đã phải nhập viện trong tình trạng suy thận cấp nghiêm trọng chỉ sau một ngày làm việc liên tục dưới trời nắng nóng. Vụ việc này là một lời cảnh báo về những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn khi tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao và tầm quan trọng của việc nhận biết, phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Diễn biến ca bệnh và chẩn đoán
Bệnh nhân nam 43 tuổi, sống tại Hà Nội, làm nghề thợ sơn, có thói quen uống nước không đều độ và ít ăn rau. Vào một ngày hè nắng nóng đỉnh điểm, anh đã làm việc liên tục ngoài trời từ sáng đến chiều. Đến khoảng 15h, anh bắt đầu cảm thấy mệt mỏi toàn thân, đau đầu dữ dội, đau cơ và buồn nôn. Tuy nhiên, anh vẫn cố gắng hoàn thành công việc rồi về nhà nghỉ ngơi.
Sang ngày hôm sau, tình trạng của anh không cải thiện mà trở nên nặng hơn. Anh đi tiểu ít, nước tiểu có màu đỏ sẫm như nước vối, đồng thời các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu, đau cơ vẫn tiếp diễn. Lo lắng về sức khỏe, gia đình đã đưa anh đến Bệnh viện Bạch Mai thăm khám. Tại đây, sau khi thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, các bác sĩ chẩn đoán anh bị sốc nhiệt nặng dẫn đến tiêu cơ vân cấp và suy thận cấp.
Kết quả xét nghiệm máu cho thấy nồng độ men cơ (CK) tăng rất cao, lên đến 145.000 U/L (ngưỡng bình thường dưới 100 U/L), creatinine (chỉ số đánh giá chức năng thận) cũng tăng gấp nhiều lần, cho thấy thận đang bị tổn thương nghiêm trọng. Bệnh nhân đã được chỉ định điều trị tích cực bằng truyền dịch, lợi tiểu và theo dõi sát sao. Sau 3 ngày điều trị, các chỉ số xét nghiệm dần trở về bình thường, thận phục hồi chức năng và bệnh nhân được xuất viện.
Cơ chế suy thận cấp do nắng nóng và sốc nhiệt
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Dung, Trưởng khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích rằng nắng nóng gay gắt làm cơ thể mất nước và điện giải nhanh chóng qua mồ hôi. Khi cơ thể mất một lượng lớn nước mà không được bù đắp kịp thời, nồng độ các chất trong máu tăng cao, gây rối loạn chức năng nhiều cơ quan, đặc biệt là thận.
Sốc nhiệt, hay say nắng, là tình trạng nguy hiểm khi cơ thể không còn khả năng tự điều hòa nhiệt độ, dẫn đến nhiệt độ cơ thể tăng quá cao (thường trên 40 độ C). Trong trường hợp sốc nhiệt nặng hoặc làm việc quá sức dưới trời nắng nóng, các tế bào cơ bị phá hủy hàng loạt, gọi là tiêu cơ vân. Các chất thải từ cơ bị phá hủy, đặc biệt là myoglobin, được giải phóng vào máu.
Myoglobin là một protein có trọng lượng phân tử lớn, khi đi qua thận sẽ làm tắc nghẽn và gây tổn thương trực tiếp các ống thận, dẫn đến suy thận cấp. Suy thận cấp là tình trạng thận mất chức năng đột ngột, không thể loại bỏ chất thải và cân bằng nước, điện giải trong cơ thể. Nếu không được điều trị kịp thời, suy thận cấp có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như phù phổi cấp, tăng kali máu, hôn mê, và thậm chí tử vong.
Bên cạnh thận, sốc nhiệt và tiêu cơ vân còn có thể gây tổn thương các cơ quan khác như gan, tim, não, gây rối loạn đông máu, suy hô hấp và nhiều biến chứng toàn thân nghiêm trọng khác.
Dấu hiệu nhận biết và đối tượng nguy cơ
Các dấu hiệu ban đầu của sốc nhiệt hoặc kiệt sức vì nóng bao gồm: mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, chuột rút, buồn nôn, nôn, da nóng, đỏ và khô (hoặc ẩm ướt do mồ hôi), nhịp tim nhanh, thở gấp, và đặc biệt là nước tiểu sẫm màu. Nếu xuất hiện các triệu chứng như nước tiểu đỏ sẫm hoặc ít, cần nghĩ đến khả năng tiêu cơ vân và suy thận cấp, và cần được thăm khám y tế ngay lập tức.
Đối tượng nguy cơ cao mắc sốc nhiệt và các biến chứng liên quan bao gồm: người già, trẻ nhỏ, người có bệnh lý nền mãn tính (tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh thận), người đang dùng một số loại thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tâm thần, người lao động ngoài trời hoặc trong môi trường nóng bức, và những người không có thói quen uống đủ nước.
Phòng ngừa và xử trí khi bị sốc nhiệt
Để phòng tránh sốc nhiệt và suy thận cấp do nắng nóng, mọi người cần lưu ý:
- Uống đủ nước: Đảm bảo uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày, ngay cả khi không khát. Nên uống nước lọc, nước trái cây tươi, hoặc nước oresol để bổ sung điện giải, tránh đồ uống có cồn hoặc quá ngọt.
- Tránh làm việc dưới trời nắng nóng gay gắt: Hạn chế ra ngoài hoặc làm việc vào khoảng thời gian từ 10h sáng đến 16h chiều, đây là thời điểm nhiệt độ cao nhất. Nếu bắt buộc phải làm việc, hãy chia thành nhiều ca ngắn, có thời gian nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ.
- Mặc quần áo phù hợp: Chọn trang phục thoáng mát, rộng rãi, thấm mồ hôi, có màu sáng để phản xạ nhiệt. Đội mũ rộng vành, đeo kính râm khi ra ngoài.
- Tìm nơi mát mẻ để nghỉ ngơi: Trong thời gian làm việc hoặc di chuyển, hãy tìm bóng râm hoặc vào các không gian có điều hòa để hạ nhiệt cơ thể.
- Tắm nước mát: Tắm vòi sen hoặc lau người bằng khăn ẩm để giảm nhiệt độ cơ thể.
- Theo dõi sức khỏe: Chú ý đến các dấu hiệu của cơ thể, nếu thấy mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, cần ngừng công việc ngay lập tức và di chuyển đến nơi mát mẻ.
Khi phát hiện người có dấu hiệu sốc nhiệt, cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào nơi thoáng mát, cởi bớt quần áo, dùng khăn mát lau người hoặc chườm đá vào các vùng như nách, bẹn, cổ. Cho nạn nhân uống nước lọc hoặc oresol nếu còn tỉnh táo. Gọi cấp cứu ngay lập tức nếu tình trạng không cải thiện hoặc nạn nhân có dấu hiệu bất tỉnh.
Nguồn: VnExpress
