Trào ngược họng thanh quản (LPR) là một tình trạng phổ biến nhưng thường bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác do triệu chứng không điển hình. Khác với trào ngược dạ dày thực quản (GERD) thường gây ợ nóng và ợ chua, LPR chủ yếu biểu hiện qua các triệu chứng tại vùng họng và thanh quản, đòi hỏi sự nhận biết sớm để điều trị hiệu quả và phòng ngừa biến chứng.
Trào ngược họng thanh quản là gì và khác biệt với GERD ra sao?
Trào ngược họng thanh quản xảy ra khi dịch vị dạ dày, bao gồm axit và các enzym tiêu hóa như pepsin, trào ngược lên vùng họng và thanh quản. Do niêm mạc tại khu vực này nhạy cảm hơn nhiều so với niêm mạc thực quản, ngay cả một lượng nhỏ dịch trào ngược cũng có thể gây ra tổn thương và viêm nhiễm đáng kể. Điểm khác biệt chính giữa LPR và GERD là ở vị trí và dạng triệu chứng. Trong khi GERD chủ yếu ảnh hưởng đến thực quản và gây ra các triệu chứng điển hình như ợ nóng, ợ chua, thì LPR tập trung vào các triệu chứng ở vùng họng, thanh quản và đường hô hấp trên mà ít hoặc không có cảm giác nóng rát ở ngực.
Các nguyên nhân phổ biến gây ra trào ngược họng thanh quản
LPR có thể do nhiều yếu tố gây ra. Một trong những nguyên nhân chính là sự hoạt động không hiệu quả của hai cơ vòng thực quản: cơ vòng thực quản dưới (LES) và cơ vòng thực quản trên (UES). LES là van ngăn cách thực quản với dạ dày, còn UES ngăn cách thực quản với họng. Khi một hoặc cả hai cơ vòng này bị suy yếu hoặc mở ra không đúng lúc, dịch vị dạ dày có thể dễ dàng trào ngược lên trên.
Ngoài ra, các yếu tố khác cũng góp phần vào sự phát triển của LPR bao gồm:
- Tăng áp lực trong ổ bụng do béo phì, mang thai hoặc mặc quần áo quá chật.
- Thói quen ăn uống không lành mạnh như ăn quá nhiều, ăn khuya, tiêu thụ thức ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng, hoặc các loại đồ uống kích thích như cà phê, rượu, bia, nước ngọt có gas.
- Căng thẳng tâm lý (stress) cũng được cho là một yếu tố góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng trào ngược.
Những triệu chứng đa dạng của trào ngược họng thanh quản
Triệu chứng của LPR thường đa dạng, không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác như viêm họng, viêm xoang hay hen suyễn. Điều này khiến cho việc chẩn đoán và điều trị thường bị chậm trễ. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:
- Về giọng nói và họng: Khàn tiếng kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt là vào buổi sáng; ho khan mạn tính, dai dẳng; cảm giác vướng víu hoặc có đờm trong họng; thường xuyên phải đằng hắng hoặc khịt mũi; cảm giác rát họng, đau họng hoặc khó chịu ở họng.
- Về đường hô hấp trên và tai: Có thể gây ra các đợt viêm họng, viêm amidan, viêm xoang hoặc viêm tai giữa tái phát do dịch vị trào ngược gây kích ứng niêm mạc. Một số trường hợp hiếm gặp có thể cảm thấy khó thở.
- Các triệu chứng khác: Mặc dù ít phổ biến hơn GERD, một số người vẫn có thể trải qua cảm giác ợ hơi, đầy bụng hoặc khó tiêu nhẹ. Quan trọng là các triệu chứng này không đi kèm với cảm giác ợ nóng dữ dội như trong GERD.
Chẩn đoán trào ngược họng thanh quản
Chẩn đoán LPR thường bắt đầu bằng việc thu thập tiền sử bệnh và khám lâm sàng kỹ lưỡng. Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống của bệnh nhân. Để xác định chính xác hơn, các phương pháp cận lâm sàng có thể được chỉ định:
- Nội soi tai mũi họng: Giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc họng, thanh quản và dây thanh. Các dấu hiệu như phù nề, đỏ, sung huyết, tăng tiết đờm, hoặc sự hiện diện của polyp, u hạt thanh quản có thể là bằng chứng của LPR.
- Đo pH-metry 24 giờ: Đây được coi là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán LPR, giúp đo lường mức độ axit trong họng và thanh quản trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, phương pháp này khá phức tạp và không phải cơ sở y tế nào cũng có thể thực hiện.
- Thử nghiệm điều trị: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề xuất một liệu trình điều trị thử bằng thuốc ức chế bơm proton (PPIs) trong vài tuần để đánh giá đáp ứng của bệnh nhân. Nếu các triệu chứng cải thiện đáng kể, điều này có thể hỗ trợ chẩn đoán LPR.
Các biến chứng tiềm ẩn
Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, LPR có thể dẫn đến một số biến chứng mạn tính. Dịch vị dạ dày trào ngược liên tục có thể gây viêm thanh quản mạn tính, tổn thương dây thanh âm, hình thành u hạt hoặc polyp dây thanh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giọng nói. Trong một số trường hợp rất hiếm, tình trạng viêm kéo dài và tái diễn có thể làm tăng nguy cơ phát triển các khối u ác tính ở thanh quản.
Phương pháp điều trị trào ngược họng thanh quản
Điều trị LPR thường bao gồm sự kết hợp giữa thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Mục tiêu là giảm thiểu sự trào ngược dịch vị dạ dày và bảo vệ niêm mạc họng thanh quản khỏi tổn thương.
1. Thay đổi lối sống và chế độ ăn uống: Đây là nền tảng quan trọng nhất trong điều trị LPR và thường mang lại hiệu quả đáng kể:
- Điều chỉnh chế độ ăn: Hạn chế các thực phẩm và đồ uống kích thích trào ngược như đồ ăn cay nóng, chua, nhiều dầu mỡ, chocolate, cà phê, trà đặc, rượu, bia và nước ngọt có gas.
- Thời gian ăn uống: Tránh ăn quá no và không ăn trong vòng 2-3 giờ trước khi đi ngủ. Nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày.
- Tư thế ngủ: Nâng cao đầu giường khoảng 15-20 cm khi ngủ để trọng lực giúp giữ dịch vị trong dạ dày.
- Giảm cân: Nếu thừa cân hoặc béo phì, việc giảm cân có thể giúp giảm áp lực lên ổ bụng và cải thiện tình trạng trào ngược.
- Bỏ thuốc lá: Hút thuốc làm suy yếu cơ vòng thực quản và tăng sản xuất axit dạ dày.
- Kiểm soát căng thẳng: Học cách quản lý stress thông qua thiền, yoga hoặc các hoạt động thư giãn khác.
2. Sử dụng thuốc: Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm:
- Thuốc ức chế bơm proton (PPIs): Đây là nhóm thuốc chính, giúp giảm sản xuất axit dạ dày. Liều lượng và thời gian điều trị (thường từ 3-6 tháng hoặc lâu hơn tùy trường hợp) cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ.
- Thuốc kháng axit (Antacids) và thuốc tạo hàng rào bảo vệ: Có thể giúp giảm nhanh các triệu chứng khó chịu tạm thời bằng cách trung hòa axit hoặc tạo một lớp màng bảo vệ trên niêm mạc.
3. Can thiệp phẫu thuật: Phẫu thuật chỉ được xem xét trong những trường hợp rất hiếm, khi các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả và triệu chứng trào ngược gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Kỹ thuật phổ biến là phẫu thuật tạo hình van dạ dày (Nissen fundoplication).
Tầm quan trọng của việc nhận biết và quản lý sớm
Trào ngược họng thanh quản là một tình trạng mạn tính có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Do các triệu chứng không đặc hiệu, việc chẩn đoán và điều trị sớm là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng lâu dài. Khi có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào liên quan đến họng, giọng nói hoặc đường hô hấp trên mà không rõ nguyên nhân, bạn nên đến khám bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc tiêu hóa để được tư vấn và chẩn đoán chính xác.
Nguồn: VnExpress
