Cà phê là thức uống phổ biến trên toàn cầu, nhưng mối liên hệ giữa việc tiêu thụ cà phê hàng ngày và huyết áp vẫn là chủ đề được nhiều người quan tâm. Bài viết này tổng hợp các nghiên cứu và ý kiến chuyên gia để làm rõ tác động của cà phê lên huyết áp, phân biệt giữa hiệu ứng tức thời và lâu dài, cũng như đưa ra lời khuyên cho người dùng.
Tác động tức thời của cà phê lên huyết áp
Sau khi uống cà phê, caffeine sẽ được hấp thụ nhanh chóng vào máu và có thể gây tăng huyết áp tạm thời trong khoảng 3 đến 4 giờ. Mức tăng này thường khoảng 3-10 mmHg đối với huyết áp tâm thu và 3-7 mmHg đối với huyết áp tâm trương. Hiệu ứng này rõ rệt hơn ở những người ít khi uống cà phê hoặc nhạy cảm với caffeine. Tiến sĩ Trương Hồng Sơn, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, giải thích rằng caffeine hoạt động như một chất kích thích, chặn thụ thể adenosine, một hóa chất tự nhiên giúp giãn mạch máu và hạ nhịp tim. Khi adenosine bị chặn, mạch máu co lại, tim đập nhanh hơn và tuyến thượng thận giải phóng nhiều adrenaline hơn, dẫn đến huyết áp tăng.
Tuy nhiên, cơ thể thường phát triển khả năng dung nạp caffeine khi uống cà phê thường xuyên. Điều này có nghĩa là hiệu ứng tăng huyết áp cấp tính sẽ giảm đi hoặc không đáng kể ở những người uống cà phê mỗi ngày.
Ảnh hưởng lâu dài của việc uống cà phê thường xuyên
Mặc dù có tác động tức thời, các nghiên cứu dài hạn và meta-phân tích quy mô lớn đã chỉ ra rằng việc uống cà phê với lượng vừa phải (3-5 tách mỗi ngày) thường không làm tăng nguy cơ cao huyết áp hoặc bệnh tim mạch ở người khỏe mạnh. Một số nghiên cứu còn gợi ý rằng uống cà phê thường xuyên có thể có lợi cho tim mạch. Ví dụ, một phân tích tổng hợp của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ công bố năm 2021 cho thấy uống 2-3 tách cà phê mỗi ngày có thể giảm 10-15% nguy cơ bệnh tim mạch và suy tim.
Lý do cho tác động tích cực hoặc trung tính này được cho là do cà phê không chỉ chứa caffeine mà còn giàu các hợp chất chống oxy hóa và chống viêm khác như polyphenol, axit chlorogenic, và magie. Những chất này có thể giúp cải thiện chức năng mạch máu, giảm viêm, và tăng cường độ nhạy insulin, từ đó bù đắp cho tác động co mạch tạm thời của caffeine. Tiến sĩ Deepak L. Bhatt, trưởng khoa tim mạch tại Bệnh viện Brigham và Phụ nữ (thuộc Đại học Harvard), cũng khẳng định rằng dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên và nghiên cứu quan sát không cho thấy cà phê gây hại cho tim mạch ở hầu hết mọi người.
Ai nên thận trọng khi uống cà phê?
Mặc dù cà phê được coi là an toàn cho hầu hết người khỏe mạnh, một số đối tượng cần đặc biệt lưu ý:
- **Người bị cao huyết áp không kiểm soát:** Nếu huyết áp tâm thu thường xuyên trên 160 mmHg hoặc huyết áp tâm trương trên 100 mmHg, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi uống cà phê. Caffeine có thể làm tăng huyết áp đột ngột và gây nguy hiểm.
- **Người nhạy cảm với caffeine:** Những người có phản ứng mạnh với caffeine, biểu hiện qua tăng nhịp tim, lo lắng, bồn chồn, hoặc khó ngủ, nên hạn chế hoặc chọn cà phê đã loại bỏ caffeine (decaf).
- **Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú:** Nên hạn chế lượng caffeine theo khuyến nghị của bác sĩ để đảm bảo an toàn cho thai nhi và trẻ sơ sinh.
- **Người có các vấn đề sức khỏe khác:** Người mắc bệnh tim mạch, rối loạn lo âu, hoặc các tình trạng sức khỏe khác nên thảo luận với bác sĩ về việc uống cà phê.
Để kiểm tra mức độ nhạy cảm với caffeine, bạn có thể tự thực hiện “kiểm tra dung nạp caffeine” bằng cách đo huyết áp trước khi uống cà phê và khoảng 30-60 phút sau đó. Nếu huyết áp tăng hơn 10 mmHg, có thể bạn là người nhạy cảm.
Lời khuyên cho người yêu cà phê
Để tận hưởng cà phê một cách an toàn và lành mạnh, các chuyên gia sức khỏe đưa ra một số lời khuyên:
- **Uống với lượng vừa phải:** Hầu hết các tổ chức y tế khuyến nghị lượng caffeine tối đa 400 mg mỗi ngày cho người lớn khỏe mạnh, tương đương khoảng 3-5 tách cà phê pha.
- **Lắng nghe cơ thể:** Chú ý đến cách cơ thể bạn phản ứng với cà phê. Nếu bạn cảm thấy hồi hộp, khó chịu, hoặc huyết áp tăng đáng kể, hãy giảm lượng dùng.
- **Không thay thế cho lối sống lành mạnh:** Cà phê không phải là giải pháp thay thế cho chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn, và quản lý căng thẳng trong việc kiểm soát huyết áp.
- **Chọn cà phê decaf:** Nếu bạn yêu thích hương vị cà phê nhưng lo ngại về tác động của caffeine, cà phê decaf là một lựa chọn tốt.
- **Thận trọng với các loại đồ uống khác chứa caffeine:** Ngoài cà phê, nhiều loại đồ uống khác như trà, nước tăng lực, và nước ngọt cũng chứa caffeine, cần được tính vào tổng lượng tiêu thụ hàng ngày.
Tóm lại, đối với hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh, uống cà phê vừa phải không gây hại cho huyết áp và có thể mang lại một số lợi ích sức khỏe. Tuy nhiên, việc nhận biết phản ứng của cơ thể và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế là cần thiết đối với những người có tình trạng sức khỏe đặc biệt.
Nguồn: VnExpress
