Dụi mắt xước giác mạc

Thói quen dụi mắt tưởng chừng vô hại nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe đôi mắt, đặc biệt là nguy cơ gây xước giác mạc. Trường hợp của anh Minh, 28 tuổi, một minh chứng rõ ràng cho thấy sự nguy hiểm của thói quen này. Anh Minh thường xuyên dụi mắt mỗi khi cảm thấy ngứa hoặc khó chịu, nhất là do dị ứng và khô mắt. Ban đầu, anh chỉ bị đỏ mắt và chảy nước mắt nhẹ. Tuy nhiên, tình trạng này dần trở nên nghiêm trọng hơn khi anh cảm thấy cộm, rát dữ dội, thị lực suy giảm nhanh chóng và mắt sưng húp. Sau khi thăm khám tại Bệnh viện Mắt TP HCM, các bác sĩ chẩn đoán anh Minh bị viêm loét giác mạc nặng do nhiễm khuẩn, biến chứng từ vết xước giác mạc đã có từ trước. Vết loét đã ăn sâu, hoại tử gần hết giác mạc, đe dọa trực tiếp đến khả năng giữ lại nhãn cầu. Các bác sĩ đã phải thực hiện phẫu thuật ghép giác mạc và cắt bè củng mạc để cứu lấy mắt anh Minh, một cuộc phẫu thuật phức tạp với chi phí lớn và thời gian hồi phục kéo dài. Câu chuyện của anh Minh là lời cảnh báo về hậu quả khôn lường của việc dụi mắt thường xuyên, một hành động mà nhiều người vẫn xem nhẹ.

ĐỌC THÊM

Uống nước đun sôi để nguội nhiều ngày có an toàn?

Infographic: 5 dấu hiệu cơ thể không chịu được thời tiết lạnh

Xước giác mạc là gì và nguyên nhân phổ biến

Giác mạc là một lớp màng trong suốt nằm ở phía trước nhãn cầu, có vai trò như một thấu kính giúp ánh sáng đi vào mắt và bảo vệ các cấu trúc bên trong. Xước giác mạc, hay còn gọi là trợt biểu mô giác mạc, là tình trạng tổn thương lớp tế bào biểu mô trên bề mặt giác mạc. Tình trạng này có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm chấn thương trực tiếp vào mắt do va đập, tiếp xúc với hóa chất, dị vật bay vào mắt như bụi, cát, côn trùng, hoặc các vật sắc nhọn. Việc đeo kính áp tròng không đúng cách, vệ sinh không sạch sẽ hoặc đeo quá lâu cũng có thể gây xước giác mạc. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân phổ biến và thường bị bỏ qua nhất chính là thói quen dụi mắt. Dù chỉ là một tác động tưởng chừng nhẹ nhàng, việc dụi mắt có thể gây ra những vết xước nhỏ li ti trên bề mặt giác mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và phát triển.

Các hoạt động hàng ngày như làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, gió mạnh, hoặc các môn thể thao tiềm ẩn nguy cơ chấn thương mắt cũng là yếu tố góp phần. Đặc biệt, những người có tiền sử dị ứng mắt, khô mắt, hay các bệnh lý về mắt khác thường có xu hướng dụi mắt nhiều hơn, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương giác mạc. Việc nhận biết các nguyên nhân và đặc biệt là tác hại của thói quen dụi mắt là bước đầu tiên quan trọng để bảo vệ thị lực và sức khỏe đôi mắt.

Dụi mắt – Thói quen tưởng chừng vô hại nhưng tiềm ẩn rủi ro

Thói quen dụi mắt thường xuyên không chỉ là nguyên nhân trực tiếp gây xước giác mạc mà còn là con đường dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng khác cho đôi mắt. Khi chúng ta dụi mắt, lực tác động lên nhãn cầu có thể gây ra các vết xước nhỏ hoặc lớn trên bề mặt giác mạc. Những vết xước này ban đầu có thể rất khó nhận biết, nhưng chúng phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của mắt. Hơn nữa, tay chúng ta thường chứa vô số vi khuẩn, virus, và nấm. Việc dụi mắt sẽ trực tiếp đưa các tác nhân gây bệnh này vào mắt qua các vết xước, tạo môi trường thuận lợi cho nhiễm trùng phát triển. Đây chính là lý do vì sao nhiều trường hợp xước giác mạc nhanh chóng biến thành viêm loét giác mạc nhiễm khuẩn, như trường hợp của anh Minh.

Ngoài ra, dụi mắt còn làm trầm trọng thêm các tình trạng mắt sẵn có. Đối với người bị khô mắt, việc dụi mắt có thể làm tình trạng khô trở nên tồi tệ hơn do làm gián đoạn lớp màng nước mắt mỏng manh. Với những người mắc bệnh dị ứng mắt, dụi mắt có thể giải phóng thêm các chất gây viêm, làm tăng cảm giác ngứa ngáy và khiến chu trình ngứa – dụi trở nên luẩn quẩn. Dụi mắt mạnh còn có thể làm tăng áp lực nội nhãn, đặc biệt nguy hiểm đối với những người mắc bệnh tăng nhãn áp (glaucoma), vì điều này có thể đẩy nhanh quá trình tổn thương thần kinh thị giác và dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc dụi mắt quá mức có liên quan đến sự phát triển hoặc làm trầm trọng thêm bệnh giác mạc chóp (keratoconus), một tình trạng giác mạc mỏng dần và biến dạng thành hình chóp, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng. Tóm lại, thói quen dụi mắt không chỉ gây tổn thương tức thì mà còn tạo ra nhiều rủi ro lâu dài cho sức khỏe đôi mắt.

Dấu hiệu nhận biết xước giác mạc

Xước giác mạc có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu và ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này là rất quan trọng để có thể xử lý kịp thời và ngăn ngừa biến chứng. Các triệu chứng thường gặp của xước giác mạc bao gồm:

Đau mắt: Đây là triệu chứng phổ biến và dễ nhận biết nhất, có thể từ cảm giác đau nhẹ đến dữ dội, đặc biệt khi nháy mắt.
Cảm giác cộm, vướng víu: Giống như có dị vật trong mắt, ngay cả khi không có.
Chảy nước mắt liên tục: Mắt phản ứng bằng cách tiết ra nhiều nước mắt hơn để cố gắng rửa trôi dị vật hoặc làm dịu vết thương.
Đỏ mắt: Các mạch máu trên bề mặt mắt giãn ra, khiến mắt trông đỏ hoặc có các tia máu nổi rõ.
Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng): Ánh sáng bình thường cũng có thể gây khó chịu hoặc đau nhức.
Mờ mắt hoặc giảm thị lực: Tùy thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của vết xước, thị lực có thể bị ảnh hưởng.
Co quắp mí mắt (co giật mí): Mắt có thể tự động nhắm chặt hoặc giật giật do đau đớn.

Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào kể trên, đặc biệt là sau khi dụi mắt hoặc có tiền sử chấn thương mắt, hãy coi đó là một dấu hiệu cảnh báo và tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời.

Biến chứng nguy hiểm từ xước giác mạc

Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, xước giác mạc có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, đe dọa vĩnh viễn thị lực và sức khỏe đôi mắt:

Viêm loét giác mạc: Đây là biến chứng đáng sợ nhất. Vết xước giác mạc tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn, virus, nấm hoặc amip xâm nhập và gây nhiễm trùng. Viêm loét giác mạc tiến triển rất nhanh, có thể chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày, gây tổn thương sâu vào các lớp của giác mạc.
Sẹo giác mạc: Viêm loét giác mạc để lại sẹo trên giác mạc. Sẹo này có thể làm mờ đục giác mạc, cản trở ánh sáng đi vào mắt và gây giảm thị lực vĩnh viễn, thậm chí mù lòa nếu sẹo nằm ở trung tâm giác mạc hoặc quá lớn.
Thủng giác mạc: Trong những trường hợp viêm loét nặng hoặc chấn thương sâu, giác mạc có thể bị thủng. Điều này là một cấp cứu nhãn khoa, cần phẫu thuật ngay lập tức để vá lại lỗ thủng, ngăn ngừa nhiễm trùng lan rộng vào bên trong nhãn cầu và giữ lại mắt. Thủng giác mạc có thể dẫn đến nhiễm trùng nội nhãn (viêm mủ nội nhãn), một tình trạng cực kỳ nguy hiểm có thể gây mất mắt hoàn toàn.
Các biến chứng khác: Xước giác mạc cũng có thể làm tăng nguy cơ tái phát các vết xước trong tương lai (tái phát trợt biểu mô giác mạc), đặc biệt là nếu nguyên nhân gốc không được giải quyết. Ngoài ra, việc viêm nhiễm có thể lan sang các cấu trúc lân cận, gây viêm màng bồ đào hoặc các vấn đề khác bên trong mắt.

Những biến chứng này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không dụi mắt và tìm kiếm chăm sóc y tế ngay khi có dấu hiệu xước giác mạc hoặc bất kỳ tổn thương mắt nào.

Cần làm gì khi mắt khó chịu?

Khi mắt cảm thấy khó chịu, cộm, rát hoặc nghi ngờ có dị vật, điều quan trọng nhất là phải hành động đúng cách để tránh làm tổn thương thêm. Dưới đây là những hướng dẫn cần tuân thủ:

Tuyệt đối không dụi mắt: Đây là nguyên tắc vàng. Dụi mắt sẽ làm trầm trọng thêm vết xước hoặc đưa thêm vi khuẩn vào mắt.
Nháy mắt liên tục: Hãy thử nháy mắt nhẹ nhàng vài lần. Hành động này có thể giúp nước mắt tự nhiên rửa trôi dị vật nhỏ ra khỏi mắt.
Rửa mắt bằng nước sạch hoặc dung dịch muối sinh lý: Nếu cảm giác khó chịu vẫn còn, hãy rửa mắt nhẹ nhàng bằng nước sạch (nước đun sôi để nguội hoặc nước uống đóng chai) hoặc tốt nhất là dung dịch nước muối sinh lý 0.9% (natri clorid) chuyên dụng cho mắt. Đảm bảo rửa từ khóe mắt ra đuôi mắt để loại bỏ dị vật.
Kéo nhẹ mi trên phủ lên mi dưới: Đôi khi, một dị vật ở mi trên có thể được loại bỏ khi mi trên quét qua mi dưới.
Tránh chạm vào mắt bằng tay không sạch: Nếu cần chạm vào mắt để kéo mi hoặc nhỏ thuốc, hãy rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước.
Đi khám bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức: Nếu các biện pháp trên không hiệu quả, cảm giác khó chịu không giảm, đau tăng lên, thị lực bị ảnh hưởng, mắt đỏ nhiều hoặc chảy mủ, hãy đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt. Bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ chuyên dụng để kiểm tra, chẩn đoán chính xác tình trạng và đưa ra phương án điều trị phù hợp. Việc chậm trễ có thể dẫn đến những biến chứng khó lường.

Hãy nhớ rằng, xước giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa và việc xử lý đúng cách trong những phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định đến khả năng hồi phục của mắt.

Phòng ngừa xước giác mạc và bảo vệ đôi mắt

Phòng ngừa luôn là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ đôi mắt khỏi nguy cơ xước giác mạc và các bệnh lý liên quan. Dưới đây là một số lời khuyên quan trọng từ các chuyên gia:

Tránh dụi mắt: Đây là biện pháp phòng ngừa cơ bản nhất. Nếu cảm thấy ngứa hoặc khó chịu, hãy cố gắng không chạm tay vào mắt. Thay vào đó, bạn có thể nháy mắt, sử dụng nước mắt nhân tạo hoặc dung dịch muối sinh lý để rửa mắt.
Vệ sinh tay sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước, đặc biệt trước khi chạm vào vùng mắt hoặc đeo kính áp tròng.
Đeo kính bảo hộ: Khi làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, hóa chất, hàn xì, hoặc khi tham gia các hoạt động thể thao có nguy cơ chấn thương mắt, việc đeo kính bảo hộ là cực kỳ cần thiết để bảo vệ mắt khỏi dị vật và va đập.
Sử dụng kính áp tròng đúng cách: Nếu bạn đeo kính áp tròng, hãy tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn về vệ sinh, thời gian đeo và bảo quản. Không nên đeo kính áp tròng khi đi ngủ hoặc khi mắt đang bị viêm nhiễm. Thay kính định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất hoặc bác sĩ.
Điều trị dứt điểm các bệnh lý mắt nền: Đối với những người bị khô mắt, viêm kết mạc dị ứng hoặc các bệnh lý mắt khác gây khó chịu, hãy thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Việc kiểm soát tốt các bệnh này sẽ giảm thiểu nhu cầu dụi mắt và nguy cơ xước giác mạc.
Sử dụng nước mắt nhân tạo: Nếu bạn thường xuyên cảm thấy khô mắt hoặc làm việc trong môi trường điều hòa, máy tính nhiều, việc sử dụng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn có thể giúp duy trì độ ẩm cho mắt và giảm cảm giác khó chịu.
Khám mắt định kỳ: Thực hiện khám mắt định kỳ với bác sĩ nhãn khoa để phát hiện sớm và điều trị kịp thời các vấn đề về mắt, bao gồm cả những tổn thương giác mạc tiềm ẩn.