Trong bối cảnh hướng đến một nền dinh dưỡng khỏe mạnh và bền vững cho người dân, các chuyên gia đã xây dựng “Hướng dẫn dinh dưỡng cho người dân Việt Nam giai đoạn 2025–2030”. Một trong những khuyến nghị quan trọng được nhấn mạnh trong hướng dẫn này là việc nên tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa mỗi ngày để tăng cường sức khỏe tổng thể. Sữa và các chế phẩm từ sữa như sữa chua, phô mai được xác định là nguồn cung cấp dồi dào các dưỡng chất thiết yếu, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi.
Vai trò quan trọng của sữa và các sản phẩm từ sữa trong dinh dưỡng
Sữa và các sản phẩm từ sữa được xem là một nhóm thực phẩm quý giá, mang lại nhiều lợi ích sức khỏe nhờ thành phần dinh dưỡng phong phú và cân đối. Chúng là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, chứa tất cả các axit amin thiết yếu cần thiết cho sự phát triển và sửa chữa tế bào, mô trong cơ thể. Ngoài ra, sữa còn là một trong những nguồn giàu canxi nhất, một khoáng chất cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe xương và răng. Canxi từ sữa dễ hấp thu hơn so với nhiều nguồn thực phẩm khác, giúp xây dựng mật độ xương tối ưu trong thời thơ ấu và thanh thiếu niên, đồng thời duy trì xương chắc khỏe ở tuổi trưởng thành, giảm nguy cơ loãng xương khi về già.
Bên cạnh canxi và protein, sữa và các sản phẩm từ sữa còn chứa một loạt các vitamin và khoáng chất quan trọng khác. Vitamin D thường được bổ sung vào sữa, đóng vai trò thiết yếu trong việc hấp thụ canxi và duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh. Các vitamin nhóm B như B2 (riboflavin) và B12 cũng có mặt nhiều trong sữa, góp phần vào quá trình chuyển hóa năng lượng, chức năng thần kinh và hình thành hồng cầu. Ngoài ra, sữa còn cung cấp kali, magie, phốt pho, kẽm và selen, những khoáng chất thiết yếu tham gia vào nhiều chức năng cơ thể, từ điều hòa huyết áp đến hỗ trợ chức năng miễn dịch và chống oxy hóa.
Nhờ nguồn dinh dưỡng dồi dào này, sữa và các sản phẩm từ sữa có khả năng hỗ trợ sự phát triển toàn diện ở trẻ em, tăng cường sức khỏe cơ bắp và phục hồi sau tập luyện ở người trưởng thành, và duy trì chức năng cơ thể ở người cao tuổi. Chúng cũng góp phần vào việc phòng ngừa một số bệnh mạn tính không lây nhiễm như tim mạch, tiểu đường loại 2 và một số loại ung thư.
Khuyến nghị về tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa hàng ngày
Hướng dẫn dinh dưỡng 2025–2030 nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa một cách đều đặn, mỗi ngày, để đạt được hiệu quả sức khỏe tối ưu. Mức khuyến nghị cụ thể có thể khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi và tình trạng sinh lý:
- **Trẻ em và thanh thiếu niên**: Giai đoạn này rất quan trọng cho sự phát triển chiều cao và xương. Việc tiêu thụ đủ sữa và các sản phẩm từ sữa giúp đáp ứng nhu cầu canxi và protein cao để đạt được chiều cao tối đa và mật độ xương vững chắc.
- **Người trưởng thành**: Duy trì sức khỏe xương, cơ bắp và các chức năng cơ thể. Sữa cũng góp phần vào việc kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.
- **Phụ nữ mang thai và cho con bú**: Nhu cầu dinh dưỡng tăng cao để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và sản xuất sữa. Sữa cung cấp canxi, protein và các vitamin cần thiết.
- **Người cao tuổi**: Giúp ngăn ngừa loãng xương, mất cơ và duy trì sức khỏe tổng thể, tăng cường sức đề kháng.
Các sản phẩm từ sữa được khuyến nghị tiêu thụ bao gồm sữa tươi, sữa chua, phô mai và các chế phẩm khác. Nên ưu tiên các sản phẩm ít đường hoặc không đường, ít béo để giảm thiểu lượng calo và đường không cần thiết.
Lợi ích sức khỏe cụ thể khi tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa
Phát triển chiều cao và sức khỏe xương
Sữa là một trong những nguồn canxi và phốt pho tốt nhất, hai khoáng chất quan trọng cấu tạo nên xương và răng. Vitamin D trong sữa giúp cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả hơn. Việc tiêu thụ đủ sữa trong suốt thời thơ ấu và thanh thiếu niên là yếu tố then chốt để đạt được chiều cao tối đa và xây dựng khối lượng xương đỉnh cao, giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương khi về già. Protein trong sữa cũng đóng góp vào ma trận hữu cơ của xương, giúp xương chắc khỏe và đàn hồi.
Tăng cường sức khỏe cơ bắp và phục hồi
Protein trong sữa là protein hoàn chỉnh, chứa tất cả các axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được. Đặc biệt, sữa chứa cả casein và whey protein, hai loại protein có tốc độ tiêu hóa khác nhau, giúp cung cấp axit amin liên tục cho cơ bắp. Điều này hỗ trợ quá trình tổng hợp protein cơ bắp, giúp xây dựng và duy trì khối lượng cơ, đặc biệt quan trọng đối với người tập luyện thể thao và người cao tuổi để chống lại tình trạng mất cơ (sarcopenia).
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch và kiểm soát huyết áp
Một số nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa có thể có lợi cho sức khỏe tim mạch. Kali và magie trong sữa giúp điều hòa huyết áp. Ngoài ra, một số peptit sinh học được tạo ra trong quá trình tiêu hóa sữa có thể có tác dụng hạ huyết áp. Tuy nhiên, khuyến nghị này thường đi kèm với việc lựa chọn các sản phẩm sữa ít béo hoặc không béo.
Cải thiện chức năng miễn dịch và sức khỏe đường ruột
Vitamin D, kẽm và selen có trong sữa đều là những vi chất quan trọng đối với hệ miễn dịch. Sữa chua và các sản phẩm sữa lên men khác còn chứa các lợi khuẩn (probiotics) giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, cải thiện tiêu hóa, hấp thu dưỡng chất và tăng cường khả năng miễn dịch của cơ thể.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ tiểu đường loại 2
Protein trong sữa tạo cảm giác no lâu, giúp kiểm soát lượng thức ăn nạp vào và duy trì cân nặng khỏe mạnh. Canxi và các thành phần khác trong sữa cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo và glucose. Một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa với việc giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2.
Lưu ý khi tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa
Mặc dù sữa và các sản phẩm từ sữa mang lại nhiều lợi ích, việc tiêu thụ chúng cần được thực hiện một cách có hiểu biết và phù hợp với từng cá nhân:
- **Chọn lựa sản phẩm phù hợp**: Nên ưu tiên các sản phẩm sữa ít đường, không đường hoặc không béo để tránh tiêu thụ quá nhiều calo và đường bổ sung. Sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng là những lựa chọn an toàn và phổ biến.
- **Đối với người không dung nạp lactose**: Một số người có thể gặp các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy sau khi uống sữa do cơ thể thiếu enzyme lactase để tiêu hóa đường lactose. Trong trường hợp này, có thể lựa chọn các sản phẩm sữa không lactose, sữa chua hoặc phô mai (vì chúng có hàm lượng lactose thấp hơn). Nếu không thể tiêu thụ bất kỳ sản phẩm sữa nào, cần tìm các nguồn canxi và vitamin D thay thế từ thực phẩm khác hoặc các sản phẩm tăng cường vi chất từ thực vật, nhưng cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo đủ chất.
- **Đối với người dị ứng đạm sữa bò**: Đây là một tình trạng khác với không dung nạp lactose, đòi hỏi phải loại bỏ hoàn toàn sữa bò và các sản phẩm từ sữa bò khỏi chế độ ăn. Cần có sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo chế độ ăn vẫn đầy đủ dưỡng chất.
- **Phân bổ hợp lý trong chế độ ăn**: Sữa và các sản phẩm từ sữa nên là một phần của chế độ ăn đa dạng và cân bằng, kết hợp với nhiều loại rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein khác. Không nên coi sữa là nguồn dinh dưỡng duy nhất mà bỏ qua các nhóm thực phẩm thiết yếu khác.
Kết luận
“Hướng dẫn dinh dưỡng cho người dân Việt Nam giai đoạn 2025–2030” đã đưa ra một khuyến nghị rõ ràng về việc tiêu thụ sữa và các sản phẩm từ sữa hàng ngày như một phần không thể thiếu để tăng cường sức khỏe. Với vai trò là nguồn cung cấp dồi dào canxi, protein, vitamin và khoáng chất, sữa góp phần quan trọng vào sự phát triển xương, cơ bắp, hệ miễn dịch và phòng ngừa các bệnh mạn tính. Việc lựa chọn sản phẩm phù hợp và tiêu thụ điều độ, kết hợp với một lối sống lành mạnh, sẽ giúp mỗi người dân Việt Nam đạt được sức khỏe tối ưu theo định hướng của các chuyên gia dinh dưỡng.
Nguồn: Suckhoedoisong.vn
