Nhiễm khuẩn đường tiết niệu (NKĐTN) là một vấn đề sức khỏe phổ biến, đặc biệt ở nam giới lớn tuổi. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân sâu xa của các đợt NKĐTN tái phát không nằm ở nhiễm trùng đơn thuần mà lại liên quan mật thiết đến phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH). Tình trạng này không chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đúng cách. Bài viết này sẽ làm rõ mối liên hệ giữa phì đại tuyến tiền liệt và nhiễm khuẩn đường tiết niệu, các triệu chứng, phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hiệu quả.
Phì đại lành tính tuyến tiền liệt: Nguyên nhân gây nhiễm khuẩn đường tiết niệu
Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ nằm dưới bàng quang, bao quanh niệu đạo của nam giới. Khi nam giới bước vào tuổi trung niên, đặc biệt là từ 50 tuổi trở lên, tuyến tiền liệt có xu hướng phát triển lớn hơn, một tình trạng gọi là phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH). Mặc dù là lành tính, sự tăng kích thước này có thể gây ra nhiều vấn đề về đường tiết niệu.
Cơ chế chính khiến BPH dẫn đến NKĐTN là do tuyến tiền liệt phì đại chèn ép vào niệu đạo, gây tắc nghẽn dòng nước tiểu. Tình trạng này làm cho bàng quang không thể tống xuất hết nước tiểu, dẫn đến ứ đọng nước tiểu tồn dư sau mỗi lần đi tiểu. Nước tiểu ứ đọng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển và sinh sôi, dễ dàng gây nhiễm trùng. Áp lực trong bàng quang tăng cao do tắc nghẽn cũng có thể làm tổn thương niêm mạc bàng quang, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập.
Ngoài ra, một số bệnh nhân BPH nặng có thể cần đặt ống thông tiểu để giải quyết tình trạng bí tiểu cấp tính hoặc mạn tính. Việc đặt và lưu ống thông tiểu, dù tạm thời hay lâu dài, cũng là một yếu tố nguy cơ cao dẫn đến NKĐTN, đặc biệt là khi không được chăm sóc vệ sinh đúng cách hoặc thay ống định kỳ.
Triệu chứng và chẩn đoán
Các triệu chứng của phì đại tuyến tiền liệt và nhiễm khuẩn đường tiết niệu thường chồng chéo và có thể khó phân biệt, đòi hỏi sự thăm khám kỹ lưỡng của bác sĩ.
Đối với phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH), các triệu chứng thường gặp bao gồm:
- Tiểu khó, phải rặn hoặc chờ đợi lâu mới có thể tiểu.
- Dòng tiểu yếu, ngắt quãng.
- Tiểu nhiều lần, đặc biệt là vào ban đêm (tiểu đêm).
- Cảm giác bàng quang không trống hoàn toàn sau khi đi tiểu.
- Bí tiểu cấp tính (không thể đi tiểu được).
Trong khi đó, nhiễm khuẩn đường tiết niệu thường biểu hiện qua các triệu chứng sau:
- Tiểu buốt, tiểu rắt.
- Nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc có máu.
- Đau vùng bụng dưới, vùng bàng quang hoặc vùng thắt lưng.
- Sốt, ớn lạnh (trong trường hợp nhiễm trùng nặng hơn hoặc lan rộng).
- Cảm giác mệt mỏi, khó chịu.
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng.
Chẩn đoán BPH thường bao gồm:
- Thăm khám trực tràng để đánh giá kích thước và mật độ tuyến tiền liệt.
- Xét nghiệm máu định lượng kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) để loại trừ ung thư tuyến tiền liệt.
- Siêu âm tuyến tiền liệt và đường tiết niệu để đánh giá kích thước tuyến tiền liệt, thể tích nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu, và các tổn thương khác.
- Đo niệu động học để đánh giá chức năng bàng quang và mức độ tắc nghẽn.
Chẩn đoán NKĐTN thường dựa vào:
- Xét nghiệm nước tiểu tổng phân tích để tìm tế bào bạch cầu, hồng cầu, nitrit.
- Cấy nước tiểu để xác định loại vi khuẩn gây bệnh và độ nhạy cảm với kháng sinh (kháng sinh đồ).
Phương pháp điều trị và phòng ngừa
Điều trị NKĐTN do BPH đòi hỏi phải giải quyết cả hai vấn đề một cách đồng thời. Đầu tiên, cần điều trị nhiễm trùng cấp tính, sau đó là điều trị nguyên nhân gây tắc nghẽn đường tiểu là BPH.
Điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu:
Kháng sinh là phương pháp điều trị chính cho NKĐTN. Loại kháng sinh và thời gian điều trị sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên kết quả cấy nước tiểu và kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.
Điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH):
Mục tiêu điều trị BPH là giảm nhẹ triệu chứng, cải thiện dòng nước tiểu và ngăn ngừa biến chứng. Các phương pháp điều trị bao gồm:
- Điều trị nội khoa (dùng thuốc):
- Thuốc chẹn Alpha (Alpha-blockers): Giúp thư giãn cơ trơn ở tuyến tiền liệt và cổ bàng quang, làm giảm tắc nghẽn và cải thiện dòng nước tiểu.
- Thuốc ức chế 5-alpha reductase: Giúp thu nhỏ kích thước tuyến tiền liệt theo thời gian.
- Một số trường hợp có thể phối hợp cả hai loại thuốc.
- Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật và thủ thuật):
- Phẫu thuật nội soi cắt bỏ tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TURP): Là phương pháp phổ biến và hiệu quả để loại bỏ phần tuyến tiền liệt bị phì đại gây tắc nghẽn.
- Các phương pháp laser: Sử dụng năng lượng laser để phá hủy hoặc loại bỏ mô tuyến tiền liệt.
- Phẫu thuật mở: Thường được chỉ định cho những trường hợp tuyến tiền liệt quá lớn hoặc có biến chứng phức tạp.
Phòng ngừa:
Để phòng ngừa NKĐTN và quản lý BPH, nam giới, đặc biệt là những người trên 50 tuổi, nên thực hiện:
- Khám sức khỏe định kỳ: Giúp phát hiện sớm BPH và các vấn đề tiết niệu khác.
- Uống đủ nước: Giúp “rửa trôi” vi khuẩn khỏi đường tiết niệu.
- Không nhịn tiểu: Đi tiểu ngay khi có nhu cầu để tránh ứ đọng nước tiểu.
- Vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Đặc biệt là vùng sinh dục.
- Quản lý các bệnh lý nền: Như đái tháo đường, có thể làm tăng nguy cơ NKĐTN.
- Tuân thủ điều trị BPH: Để kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng, bao gồm NKĐTN tái phát.
Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa phì đại tuyến tiền liệt và nhiễm khuẩn đường tiết niệu là rất quan trọng để có hướng điều trị và phòng ngừa hiệu quả. Nam giới cần chủ động thăm khám khi có các dấu hiệu bất thường để được tư vấn và can thiệp kịp thời, bảo vệ sức khỏe đường tiết niệu.
Nguồn: VnExpress
