Phát hiện túi phình mạch máu từ cơn chóng mặt

Một trường hợp điển hình về tầm quan trọng của việc không bỏ qua các triệu chứng bất thường là câu chuyện của anh Nguyễn Hải, 48 tuổi, tại TP HCM. Sau nhiều tháng chịu đựng những cơn chóng mặt, mệt mỏi và đi lại khó khăn mà ban đầu được chẩn đoán là thiếu máu não hoặc rối loạn tiền đình, anh Hải đã được phát hiện có một túi phình mạch máu não nguy hiểm. Sự phát hiện kịp thời này, nhờ sự kiên trì tìm kiếm nguyên nhân và chuyên môn của các bác sĩ, đã giúp anh thoát khỏi nguy cơ đột quỵ và tử vong.

Hành trình phát hiện bệnh của bệnh nhân

Anh Nguyễn Hải bắt đầu xuất hiện các triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng, đi lại khó khăn và mệt mỏi từ tháng 8/2023. Ban đầu, các triệu chứng này không rõ ràng và anh đã tự mua thuốc để điều trị rối loạn tiền đình và thiếu máu não, nhưng tình trạng không cải thiện, thậm chí còn nặng hơn. Anh thường xuyên bị đau đầu và có cảm giác như mọi vật quay cuồng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. Sau 3 tháng, anh phải nằm liệt giường và không thể đi lại.

Sau nhiều lần thăm khám tại các phòng mạch tư và bệnh viện địa phương mà không tìm ra nguyên nhân chính xác, gia đình đã quyết định đưa anh đến Bệnh viện FV vào cuối năm 2023. Tại đây, qua thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng và đặc biệt là chụp cộng hưởng từ (MRI) mạch máu não, các bác sĩ đã phát hiện một túi phình mạch máu não lớn, kích thước khoảng 15 mm x 10 mm, nằm ở động mạch thông sau bên phải, rất gần với dây thần kinh số 3. Đây là vị trí đặc biệt nguy hiểm, có thể gây chèn ép lên dây thần kinh thị giác và đe dọa vỡ bất cứ lúc nào, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não hoặc tử vong.

Túi phình mạch máu não của anh Hải được xếp vào nhóm có nguy cơ cao, cần can thiệp khẩn cấp. Các bác sĩ đã giải thích rõ ràng về tình trạng bệnh và các phương pháp điều trị, giúp gia đình anh Hải đưa ra quyết định phù hợp nhất. Anh Hải đã được chỉ định phương pháp can thiệp nội mạch (coiling) để bít tắc túi phình.

Túi phình mạch máu não là gì?

Túi phình mạch máu não (còn gọi là phình mạch não hoặc phình động mạch não) là một điểm yếu trong thành mạch máu não, tạo thành một túi lồi ra giống như quả bóng nhỏ. Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi nó lớn lên, chèn ép vào các cấu trúc lân cận hoặc vỡ ra. Khi túi phình vỡ, máu sẽ tràn vào khoang dưới nhện hoặc các mô não xung quanh, gây ra đột quỵ xuất huyết não, một tình trạng cấp cứu y tế cực kỳ nguy hiểm có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn, tàn tật nặng hoặc tử vong.

Theo thống kê, ước tính có khoảng 3% dân số trưởng thành trên thế giới có túi phình mạch máu não, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ trong số đó bị vỡ. Độ tuổi thường gặp nhất là từ 30 đến 60 tuổi, và phụ nữ có nguy cơ mắc cao hơn nam giới. Khoảng 30-40% trường hợp túi phình vỡ gây tử vong ngay lập tức, và những người sống sót thường phải đối mặt với các di chứng nặng nề.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác gây ra túi phình mạch máu não chưa được biết rõ hoàn toàn, nhưng có nhiều yếu tố được xác định làm tăng nguy cơ hình thành và phát triển bệnh:

• Yếu tố bẩm sinh: Một số người sinh ra với thành mạch máu yếu hơn bình thường.

• Tăng huyết áp: Huyết áp cao kéo dài làm tăng áp lực lên thành mạch, khiến chúng dễ bị suy yếu và phình ra.

• Hút thuốc lá: Nicotine và các hóa chất độc hại trong thuốc lá có thể làm tổn thương thành mạch máu, góp phần hình thành túi phình.

• Xơ vữa động mạch: Sự tích tụ mảng bám trong động mạch làm cứng và thu hẹp mạch máu, ảnh hưởng đến độ đàn hồi của chúng.

• Tiền sử gia đình: Nếu có người thân trực hệ (cha mẹ, anh chị em ruột) từng bị túi phình mạch máu não, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn.

• Bệnh thận đa nang: Một số bệnh di truyền như bệnh thận đa nang có liên quan đến việc tăng nguy cơ phát triển túi phình.

• Lạm dụng rượu bia và ma túy: Đặc biệt là cocaine, có thể làm tăng huyết áp đột ngột và gây tổn thương mạch máu.

• Nhiễm trùng hoặc chấn thương sọ não: Trong một số trường hợp hiếm gặp, nhiễm trùng hoặc chấn thương có thể gây tổn thương thành mạch và hình thành túi phình.

Triệu chứng nhận biết

Triệu chứng của túi phình mạch máu não phụ thuộc vào việc túi phình đã vỡ hay chưa. Hầu hết các túi phình nhỏ, không vỡ thường không gây ra triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi chụp chiếu vì các lý do khác.

Túi phình chưa vỡ:

Khi túi phình lớn hơn và chèn ép vào các dây thần kinh hoặc mô não xung quanh, có thể xuất hiện các triệu chứng như:

• Đau đầu khu trú hoặc đau quanh mắt.

• Nhìn đôi hoặc nhìn mờ, sụp mí mắt.

• Đồng tử giãn bất thường.

• Tê hoặc yếu một bên mặt.

• Khó nói, khó nuốt.

• Mất thăng bằng, chóng mặt kéo dài (như trường hợp của anh Hải).

Túi phình bị vỡ:

Đây là tình trạng cấp cứu y tế và yêu cầu điều trị khẩn cấp. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột và rất nghiêm trọng:

• Đau đầu dữ dội đột ngột, được mô tả là “cơn đau đầu tệ nhất cuộc đời”.

• Cứng gáy.

• Buồn nôn và nôn mửa.

• Nhạy cảm với ánh sáng.

• Nhìn mờ hoặc nhìn đôi.

• Sụp mí mắt.

• Co giật.

• Mất ý thức, hôn mê.

Chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán túi phình mạch máu não thường được thực hiện thông qua các phương pháp hình ảnh:

• Chụp CT sọ não và Chụp mạch CT (CTA): Giúp phát hiện xuất huyết não cấp tính và túi phình lớn.

• Chụp cộng hưởng từ (MRI) và Chụp mạch cộng hưởng từ (MRA): Cung cấp hình ảnh chi tiết về não và mạch máu, hữu ích trong việc phát hiện túi phình chưa vỡ.

• Chụp mạch máu não (DSA – Digital Subtraction Angiography): Là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán, cho hình ảnh rõ nét nhất về kích thước, hình dạng và vị trí của túi phình, giúp lập kế hoạch điều trị.

Các phương pháp điều trị chính bao gồm:

• Phẫu thuật kẹp mạch (Surgical Clipping): Đây là một phẫu thuật mở sọ, bác sĩ sẽ loại bỏ một phần xương sọ để tiếp cận túi phình và đặt một chiếc kẹp kim loại nhỏ vào gốc túi phình để ngăn máu chảy vào. Phương pháp này có hiệu quả cao và thường là giải pháp vĩnh viễn.

• Can thiệp nội mạch (Endovascular Coiling/Embolization): Đây là một thủ thuật ít xâm lấn hơn, được thực hiện bằng cách đưa một ống thông mỏng (catheter) từ động mạch đùi lên đến túi phình. Sau đó, các sợi kim loại cực nhỏ (coil) được đưa vào bên trong túi phình, làm đầy nó và gây ra quá trình đông máu, từ đó bịt kín túi phình và ngăn máu chảy vào. Phương pháp này phù hợp cho nhiều trường hợp và thời gian hồi phục thường nhanh hơn phẫu thuật mở.

• Phẫu thuật đặt stent chuyển hướng dòng chảy (Flow Diverters): Là một kỹ thuật mới hơn, được sử dụng cho các túi phình phức tạp hoặc lớn. Một stent đặc biệt được đặt trong lòng mạch máu mẹ, che chắn dòng chảy vào túi phình và khuyến khích hình thành mô mới để chữa lành thành mạch.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước, vị trí, hình dạng của túi phình, tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân và kinh nghiệm của đội ngũ y tế.

Phục hồi và theo dõi

Sau ca phẫu thuật can thiệp nội mạch, anh Hải đã hồi phục nhanh chóng. Ngay sau 2 ngày, anh đã có thể ngồi dậy, tự ăn uống và vận động nhẹ nhàng. Đến ngày thứ 5, anh có thể đi lại bình thường và các triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng đã biến mất hoàn toàn. Anh Hải chia sẻ rằng anh cảm thấy như được “tái sinh” và vô cùng biết ơn các bác sĩ. Anh đã được xuất viện và tiếp tục theo dõi định kỳ để đảm bảo túi phình được bít kín hoàn toàn và không có biến chứng.

Quá trình phục hồi sau điều trị túi phình mạch máu não đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ. Bệnh nhân cần tái khám định kỳ để chụp hình ảnh kiểm tra túi phình và các mạch máu xung quanh. Ngoài ra, việc duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, không hút thuốc lá và tránh các chất kích thích là rất quan trọng để phòng ngừa các túi phình mới hình thành hoặc ngăn ngừa các biến chứng khác.

Lời khuyên từ chuyên gia

Bác sĩ Chuyên khoa II Đào Minh Tuyến, Trưởng khoa Phẫu thuật Thần kinh – Bệnh viện FV, nhấn mạnh rằng túi phình mạch máu não là một bệnh lý nguy hiểm và có thể đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, tỷ lệ thành công trong điều trị là rất cao, giúp bệnh nhân tránh được những hậu quả nghiêm trọng. Bác sĩ khuyến cáo mọi người không nên chủ quan với các triệu chứng đau đầu kéo dài, chóng mặt, buồn nôn hoặc các dấu hiệu thần kinh bất thường. Việc thăm khám định kỳ và đặc biệt là chụp chiếu khi có các triệu chứng nghi ngờ là rất quan trọng để phát hiện sớm bệnh, đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ.

Nguồn: VnExpress