Bài viết trình bày trường hợp đáng lo ngại về một thiếu nữ 15 tuổi tại An Giang phải đối mặt với bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối, nguyên nhân được xác định có liên quan chặt chẽ đến thói quen uống nước ngọt thay nước lọc kéo dài trong nhiều năm. Câu chuyện này là lời cảnh tỉnh về những hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng mà thói quen tiêu thụ đồ uống có đường quá mức có thể gây ra, đặc biệt là đối với chức năng thận, một cơ quan thiết yếu của cơ thể, cũng như sức khỏe tổng thể.
Trường hợp thiếu nữ 15 tuổi suy thận vì nước ngọt
Theo thông tin từ Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, bệnh nhân là một thiếu nữ 15 tuổi, có thói quen uống từ 2-3 lít nước ngọt mỗi ngày, thay thế hoàn toàn nước lọc trong suốt 7 năm qua. Khi nhập viện, cô bé xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, da sạm đen và phù hai chân – những dấu hiệu điển hình của suy giảm chức năng thận. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ chẩn đoán em mắc bệnh thận mạn giai đoạn 5, hay còn gọi là suy thận mạn giai đoạn cuối. Để duy trì sự sống và cải thiện chất lượng cuộc sống, thiếu nữ này buộc phải thực hiện lọc máu (chạy thận) định kỳ.
Trường hợp của thiếu nữ trên không phải là cá biệt và là minh chứng rõ nét cho những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn từ việc lạm dụng đồ uống có đường. Các loại nước ngọt, nước tăng lực, trà sữa, hay nước ép trái cây đóng hộp thường chứa lượng đường rất cao, kèm theo các chất phụ gia, màu nhân tạo và axit photphoric. Đây là những thành phần có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến cơ thể, đặc biệt là hệ thống tiết niệu và các cơ quan chuyển hóa khác.
Tác động của nước ngọt đến chức năng thận và sức khỏe tổng thể
Việc tiêu thụ đường fructose, một loại đường phổ biến trong nước ngọt, với số lượng lớn có thể gây hại đặc biệt cho thận. Khi fructose được chuyển hóa trong cơ thể, nó có thể làm tăng sản xuất axit uric. Nồng độ axit uric cao không chỉ liên quan đến bệnh gout mà còn có thể gây tổn thương trực tiếp đến các tế bào thận, làm suy giảm chức năng lọc của chúng. Hơn nữa, quá trình chuyển hóa đường trong gan tạo ra các sản phẩm phụ gây stress oxy hóa và phản ứng viêm, những yếu tố này đều góp phần vào sự tổn thương mạn tính của mô thận.
Axit photphoric, một chất tạo vị chua và bảo quản trong nhiều loại nước ngọt, cũng được cho là có khả năng ảnh hưởng đến xương và thận. Nó có thể làm thay đổi cân bằng axit-bazơ của cơ thể và gián tiếp gây áp lực lên thận khi cơ quan này phải làm việc nhiều hơn để duy trì sự cân bằng nội môi. Lượng đường cao trong nước ngọt cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra bệnh tiểu đường type 2. Bệnh tiểu đường, đặc biệt là khi không được kiểm soát tốt, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận mạn và suy thận giai đoạn cuối do tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận.
Ngoài ra, các nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc uống nhiều nước ngọt với sự hình thành sỏi thận. Đường và một số thành phần khác trong nước ngọt có thể làm tăng nồng độ canxi và oxalat trong nước tiểu, tạo điều kiện thuận lợi cho sự kết tinh và hình thành sỏi. Sỏi thận không chỉ gây đau đớn mà còn có thể làm tắc nghẽn đường tiết niệu, gây nhiễm trùng và tổn thương vĩnh viễn cho thận nếu không được điều trị kịp thời. Tóm lại, thói quen uống nước ngọt thường xuyên gây gánh nặng lớn lên thận, làm suy yếu khả năng lọc và đào thải độc tố, dẫn đến nguy cơ cao mắc các bệnh lý về thận, bao gồm cả suy thận mạn.
Không chỉ ảnh hưởng đến thận, thói quen uống nước ngọt còn là thủ phạm gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe khác. Điển hình nhất là tình trạng béo phì. Lượng calo rỗng từ đường trong nước ngọt rất cao nhưng lại không tạo cảm giác no, khiến người tiêu dùng dễ dàng nạp vào nhiều năng lượng hơn mức cần thiết, dẫn đến tăng cân và béo phì. Béo phì lại là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh lý mạn tính khác như tiểu đường, bệnh tim mạch, huyết áp cao và gan nhiễm mỡ không do rượu. Các bệnh này đều có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng suy thận.
Đặc biệt, gan nhiễm mỡ là một trong những hệ quả thường gặp của việc tiêu thụ đường fructose quá mức, do fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi gan bị quá tải bởi fructose, nó sẽ chuyển đổi phần lớn thành chất béo, gây tích tụ mỡ trong gan. Ngoài ra, axit có trong nước ngọt cũng góp phần đáng kể vào quá trình mòn men răng và sâu răng, làm suy giảm sức khỏe răng miệng.
Lời khuyên và cách phòng ngừa
Ngược lại với nước ngọt, nước lọc đóng vai trò không thể thiếu đối với sức khỏe tổng thể và đặc biệt là chức năng thận. Nước lọc giúp cơ thể duy trì cân bằng điện giải, điều hòa nhiệt độ, bôi trơn khớp và vận chuyển chất dinh dưỡng. Đối với thận, nước lọc là dung môi để hòa tan và đào thải các chất thải chuyển hóa, độc tố ra khỏi cơ thể qua nước tiểu. Khi cơ thể thiếu nước, thận phải làm việc quá sức để cô đặc nước tiểu, điều này có thể gây căng thẳng cho các tế bào thận và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Để bảo vệ sức khỏe thận và phòng ngừa các bệnh lý liên quan, các chuyên gia y tế khuyến cáo mọi người, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, cần xây dựng thói quen uống đủ nước lọc hàng ngày. Lượng nước lọc khuyến nghị cho người trưởng thành là khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày, tùy thuộc vào mức độ hoạt động thể chất và điều kiện khí hậu. Với trẻ em, nhu cầu nước sẽ khác nhau theo độ tuổi và cân nặng, nhưng nguyên tắc chung vẫn là ưu tiên nước lọc.
Song song với việc tăng cường uống nước lọc, việc hạn chế tối đa hoặc loại bỏ hoàn toàn đồ uống có đường ra khỏi chế độ ăn uống là vô cùng quan trọng. Thay vì nước ngọt, trà sữa hay nước ép đóng hộp, hãy lựa chọn các loại đồ uống lành mạnh hơn như nước lọc, trà thảo mộc không đường, hoặc nước ép trái cây tươi nguyên chất được pha loãng. Việc thay đổi thói quen này cần sự giáo dục và hướng dẫn từ gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Trường hợp thiếu nữ suy thận do nước ngọt là một hồi chuông cảnh tỉnh cho các bậc phụ huynh và giới trẻ về tầm quan trọng của việc lựa chọn đồ uống hợp lý. Bệnh thận mạn không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống mà còn gây gánh nặng y tế lớn. Việc thay đổi lối sống từ sớm, bao gồm chế độ ăn uống lành mạnh và thói quen uống nước đúng cách, là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe thận và ngăn ngừa nhiều bệnh lý mạn tính khác. Các cuộc kiểm tra sức khỏe định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các dấu hiệu bất thường của chức năng thận, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ hoặc thói quen ăn uống không lành mạnh.
Nguồn: VnExpress
