Khi thời tiết chuyển lạnh, nhiều người thường có những thói quen tưởng chừng vô hại nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ gây hại đáng kể cho sức khỏe. Bài viết này tổng hợp và phân tích những thói quen phổ biến cần tránh hoặc điều chỉnh để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi các bệnh tật và biến chứng nguy hiểm trong mùa đông, bao gồm cách tắm rửa, mặc quần áo, sưởi ấm, vận động, ăn uống và sinh hoạt.
Tắm nước nóng quá lâu hoặc quá thường xuyên
Việc tắm nước nóng là một nhu cầu phổ biến khi trời lạnh, mang lại cảm giác dễ chịu và thư giãn. Tuy nhiên, nếu tắm nước quá nóng, quá lâu hoặc quá thường xuyên có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe. Nước nóng làm mất đi lớp dầu tự nhiên bảo vệ da, khiến da trở nên khô, dễ bong tróc và ngứa ngáy. Điều này đặc biệt đúng với những người có làn da nhạy cảm hoặc đã có sẵn các vấn đề về da liễu.
Đối với người lớn tuổi và trẻ nhỏ, nguy cơ bị bỏng da do nước quá nóng là rất cao do khả năng cảm nhận nhiệt độ và phản ứng chậm hơn. Đặc biệt nghiêm trọng hơn, việc tiếp xúc đột ngột với nước nóng có thể gây giãn mạch máu ngoại vi, dẫn đến hạ huyết áp đột ngột. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm đối với những người có tiền sử bệnh tim mạch, huyết áp cao hoặc người lớn tuổi, bởi nó có thể dẫn đến choáng váng, ngất xỉu, thậm chí là đột quỵ.
Để đảm bảo an toàn, các chuyên gia khuyến nghị nên tắm với nước có nhiệt độ vừa phải, không quá nóng. Thời gian tắm nên được giới hạn trong khoảng 5-10 phút để tránh làm mất độ ẩm tự nhiên của da và giảm thiểu các rủi ro sức khỏe khác. Không nên tắm quá hai lần mỗi ngày khi trời lạnh để tránh tình trạng khô da quá mức.
Mặc không đủ ấm hoặc quá nhiều đồ
Việc lựa chọn trang phục phù hợp khi trời lạnh là yếu tố quan trọng để duy trì thân nhiệt và bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, cả việc mặc quá ít đồ hoặc quá nhiều đồ đều có thể gây hại.
Mặc không đủ ấm khiến cơ thể dễ bị nhiễm lạnh, dẫn đến các bệnh đường hô hấp như cảm lạnh, viêm họng, viêm phế quản và thậm chí là viêm phổi. Trẻ em và người lớn tuổi là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch yếu hơn hoặc khả năng điều hòa thân nhiệt kém hiệu quả.
Ngược lại, mặc quá nhiều lớp quần áo dày có thể khiến cơ thể đổ mồ hôi. Khi mồ hôi tiết ra và bốc hơi, nó sẽ kéo theo nhiệt lượng của cơ thể, gây ra tình trạng nhiễm lạnh ngược, khiến người mặc dễ bị cảm lạnh hoặc viêm phổi hơn. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, vì chúng có khả năng điều hòa thân nhiệt kém. Trẻ dễ bị nóng quá mức gây mất nước, sau đó lại dễ bị lạnh khi mồ hôi bốc hơi nhanh chóng.
Lời khuyên từ các chuyên gia là nên mặc quần áo nhiều lớp mỏng. Cách mặc này giúp cơ thể giữ ấm tốt hơn bằng cách tạo ra các lớp không khí cách nhiệt giữa các lớp vải, đồng thời cho phép người mặc dễ dàng điều chỉnh số lượng lớp áo tùy theo nhiệt độ môi trường và mức độ vận động. Quan trọng nhất là phải giữ ấm các vùng cơ thể trọng yếu như cổ, ngực, bụng và bàn chân, vì đây là những khu vực dễ bị mất nhiệt và dễ bị ảnh hưởng bởi lạnh nhất.
Sử dụng than sưởi, bếp gas, điều hòa chiều nóng sai cách
Nhu cầu sưởi ấm trong mùa đông là thiết yếu, nhưng việc sử dụng các thiết bị sưởi không đúng cách có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Các thiết bị sưởi ấm như than sưởi hay bếp gas, khi hoạt động trong không gian kín, sẽ đốt cháy oxy và sản sinh ra khí carbon monoxide (CO) và carbon dioxide (CO2). Carbon monoxide là một loại khí không màu, không mùi, cực kỳ độc hại. Khi hít phải, CO sẽ kết hợp với hemoglobin trong máu nhanh hơn nhiều so với oxy, ngăn cản khả năng vận chuyển oxy đến các tế bào, gây ngộ độc và có thể dẫn đến tử vong do ngạt thở mà không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.
Tương tự, việc sử dụng bếp gas để sưởi ấm cũng tạo ra các khí độc và tiêu thụ oxy trong phòng kín, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc khí. Đặc biệt, người lớn tuổi và trẻ nhỏ có nguy cơ cao hơn do khả năng chịu đựng kém và phản ứng chậm hơn với các triệu chứng ngộ độc.
Đối với điều hòa chiều nóng và các loại máy sưởi điện, chúng thường làm giảm độ ẩm trong không khí, gây khô da, khô niêm mạc mũi họng. Tình trạng này làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, khiến cơ thể dễ bị viêm họng, viêm mũi, viêm phế quản và các bệnh dị ứng. Nhiệt độ phòng quá cao do máy sưởi cũng có thể gây khó chịu, đau đầu, mệt mỏi và làm tăng nguy cơ sốc nhiệt khi ra ngoài trời lạnh đột ngột.
Để sử dụng các thiết bị sưởi ấm an toàn, cần tuân thủ các nguyên tắc sau: Tuyệt đối không sử dụng than sưởi hoặc bếp gas trong phòng ngủ hoặc không gian kín. Nếu sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi điện, hãy duy trì nhiệt độ phòng ở mức vừa phải, lý tưởng là dưới 25 độ C. Đồng thời, cần bổ sung độ ẩm cho không khí bằng cách đặt một chậu nước trong phòng hoặc sử dụng máy phun sương. Luôn nhớ mở cửa hoặc cửa sổ để thông gió định kỳ, đảm bảo không khí trong lành lưu thông và tránh tích tụ các khí độc hại.
Uống rượu để giữ ấm
Một quan niệm sai lầm phổ biến khi trời lạnh là uống rượu sẽ giúp giữ ấm cơ thể. Thực tế, rượu bia mang lại cảm giác nóng giả. Sau khi uống rượu, các mạch máu ngoại vi dưới da giãn nở, khiến máu lưu thông nhiều hơn đến bề mặt da, tạo cảm giác ấm nóng tạm thời. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc nhiệt lượng từ cơ thể thoát ra ngoài nhanh hơn, dẫn đến thân nhiệt thực sự bị giảm đi. Cảm giác ấm áp ban đầu nhanh chóng nhường chỗ cho tình trạng lạnh hơn, đặc biệt nguy hiểm khi ở trong môi trường lạnh kéo dài.
Hơn nữa, việc uống rượu bia quá mức có thể gây say xỉn, làm mất khả năng tự kiểm soát và nhận thức về môi trường xung quanh. Điều này làm tăng nguy cơ bị nhiễm lạnh nghiêm trọng do không tự ý thức giữ ấm hoặc thậm chí gặp phải các tai nạn đáng tiếc. Về lâu dài, việc lạm dụng rượu bia còn gây hại đến các cơ quan nội tạng như gan, thận, và hệ tim mạch, làm suy yếu sức khỏe tổng thể và khả năng chống chọi với bệnh tật trong mùa lạnh.
Thay vì sử dụng rượu bia, các chuyên gia khuyến nghị nên uống các loại đồ uống ấm không cồn như trà gừng, nước nóng pha mật ong, hoặc các loại trà thảo mộc. Những đồ uống này không chỉ giúp làm ấm cơ thể từ bên trong một cách an toàn mà còn có thể mang lại các lợi ích sức khỏe khác.
Ngồi lâu một chỗ, ít vận động
Trong thời tiết lạnh, nhiều người có xu hướng ngại ra ngoài và duy trì trạng thái ít vận động, thường là ngồi hoặc nằm yên một chỗ. Thói quen này tưởng chừng thoải mái nhưng lại có hại cho sức khỏe. Khi cơ thể ít vận động, quá trình lưu thông máu trở nên kém hiệu quả, làm giảm khả năng sản sinh nhiệt tự nhiên của cơ thể. Điều này khiến bạn cảm thấy lạnh hơn và khó duy trì thân nhiệt ổn định.
Không chỉ vậy, việc ngồi lâu một chỗ còn làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, đặc biệt nguy hiểm đối với những người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc lối sống ít vận động. Cục máu đông có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Ngoài ra, việc thiếu vận động còn ảnh hưởng tiêu cực đến xương khớp, làm giảm sự linh hoạt và dẻo dai của cơ bắp, khiến cơ thể trở nên yếu ớt và dễ bị chấn thương hơn.
Để khắc phục thói quen này, ngay cả khi ở trong nhà, bạn vẫn nên duy trì các hoạt động thể chất nhẹ nhàng. Hãy dành thời gian đi lại trong phòng, thực hiện các bài tập thể dục đơn giản tại chỗ, hoặc giãn cơ nhẹ nhàng định kỳ. Vận động thường xuyên không chỉ giúp cải thiện lưu thông máu, tăng cường sản sinh nhiệt mà còn nâng cao sức khỏe tổng thể, tăng cường hệ miễn dịch và duy trì sự linh hoạt của cơ thể trong mùa lạnh.
Thức khuya, ngủ muộn
Giấc ngủ đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe, đặc biệt là trong mùa lạnh. Thói quen thức khuya và ngủ muộn thường xuyên sẽ làm suy giảm hệ miễn dịch của cơ thể. Khi ngủ không đủ giấc, cơ thể không có đủ thời gian để phục hồi năng lượng và sản xuất các tế bào miễn dịch cần thiết để chống lại các tác nhân gây bệnh.
Trong điều kiện thời tiết lạnh, một hệ miễn dịch yếu sẽ khiến bạn dễ dàng mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm xoang. Cơ thể cũng sẽ thiếu năng lượng để duy trì thân nhiệt ổn định, làm bạn cảm thấy lạnh hơn và khó chịu hơn. Thiếu ngủ còn ảnh hưởng đến khả năng tập trung, gây mệt mỏi, cáu gắt và suy giảm hiệu suất làm việc.
Để bảo vệ sức khỏe trong mùa đông, điều quan trọng là phải duy trì một lịch trình ngủ khoa học. Cố gắng đi ngủ sớm và ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm đối với người trưởng thành. Một giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp tăng cường hệ miễn dịch, cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể mà còn cải thiện tâm trạng và khả năng chống chịu với cái lạnh.
Ăn uống không khoa học
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe và tăng cường sức đề kháng, đặc biệt là khi thời tiết khắc nghiệt. Thói quen ăn uống không khoa học, như thường xuyên tiêu thụ đồ ăn nhanh, các món chiên xào nhiều dầu mỡ, và thiếu hụt rau xanh, trái cây, sẽ dẫn đến sự thiếu hụt vitamin và khoáng chất thiết yếu. Điều này làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị tấn công bởi virus và vi khuẩn gây bệnh trong mùa lạnh.
Việc ăn uống không đúng bữa, bỏ bữa hoặc ăn quá no cũng ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tiêu hóa, gây ra các vấn đề như khó tiêu, đau dạ dày hoặc rối loạn tiêu hóa. Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh là nền tảng cho một hệ miễn dịch mạnh mẽ.
Để đảm bảo sức khỏe tối ưu trong mùa đông, hãy xây dựng một chế độ ăn uống cân bằng và đầy đủ dinh dưỡng. Bổ sung nhiều rau xanh đậm, trái cây tươi giàu vitamin C (như cam, quýt, bưởi) để tăng cường sức đề kháng. Ưu tiên các thực phẩm ấm nóng, dễ tiêu hóa như súp, cháo, các món hầm. Đảm bảo uống đủ nước ấm trong suốt cả ngày để giữ ẩm cho cơ thể và niêm mạc đường hô hấp. Tránh các thực phẩm lạnh hoặc đồ uống có ga có thể gây lạnh bụng và ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
Việc nhận biết và điều chỉnh những thói quen xấu trong mùa lạnh là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bản thân và những người thân yêu. Hãy chủ động áp dụng các lời khuyên trên để có một mùa đông ấm áp và khỏe mạnh.
Nguồn: VTV
