Lẹo mắt là tình trạng viêm cấp tính ở mi mắt, gây sưng, đỏ và đau nhức. Tuy thường lành tính và có thể tự khỏi, việc hiểu rõ cách xử trí đúng đắn là rất quan trọng để tránh biến chứng. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về lẹo mắt, các biện pháp tự chăm sóc, khi nào cần tìm đến sự hỗ trợ y tế và cách phòng ngừa hiệu quả.
Lẹo mắt là gì?
Lẹo mắt là một dạng nhiễm trùng cấp tính các tuyến dầu hoặc tuyến mồ hôi ở bờ mi, thường do vi khuẩn Staphylococcus aureus gây ra. Tình trạng này dẫn đến viêm, sưng, đỏ và đau nhức. Lẹo được chia thành hai loại chính dựa trên vị trí bị ảnh hưởng:
Lẹo ngoài phát sinh từ sự viêm nhiễm các tuyến Zeis hoặc tuyến Moll nằm gần chân lông mi. Dạng lẹo này thường xuất hiện dưới dạng một nốt sưng đỏ, đau và có thể có mủ trắng hoặc vàng ở ngay bờ mi mắt, dễ nhận biết từ bên ngoài và thường ít gây đau đớn hơn.
Lẹo trong là tình trạng viêm nhiễm các tuyến Meibomian, những tuyến dầu lớn nằm sâu bên trong mi mắt. Do vị trí sâu hơn, lẹo trong thường gây đau dữ dội hơn, sưng tấy có thể lan rộng khắp mi mắt, khiến toàn bộ mi mắt bị phù nề. Mủ có thể không xuất hiện rõ ràng ở bên ngoài, làm tăng cảm giác khó chịu và đau âm ỉ kéo dài.
Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ
Nguyên nhân chính gây lẹo mắt là nhiễm khuẩn, chủ yếu do vi khuẩn Staphylococcus aureus. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc lẹo bao gồm:
Thói quen vệ sinh mắt kém, như chạm hoặc dụi mắt bằng tay bẩn, là con đường chính để vi khuẩn xâm nhập. Việc sử dụng mỹ phẩm trang điểm mắt cũ, dùng chung mỹ phẩm hoặc không tẩy trang sạch trước khi ngủ cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và gây tắc nghẽn tuyến dầu. Người đeo kính áp tròng nếu không vệ sinh và bảo quản đúng cách cũng có nguy cơ cao.
Các tình trạng sức khỏe như viêm bờ mi (viêm mạn tính bờ mi), trứng cá đỏ (rosacea), bệnh tiểu đường hoặc cholesterol cao cũng có thể làm tăng nguy cơ. Ngoài ra, hệ miễn dịch suy yếu do căng thẳng, mệt mỏi hoặc các bệnh lý khác cũng khiến cơ thể dễ bị lẹo mắt hơn.
Dấu hiệu nhận biết lẹo mắt
Các triệu chứng của lẹo mắt thường diễn biến theo từng giai đoạn. Ban đầu, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu nhẹ, cộm, ngứa râm ran hoặc đau nhẹ ở mi mắt. Vùng da quanh mi có thể hơi đỏ, nhạy cảm với ánh sáng và chảy nước mắt nhẹ.
Sau đó, một nốt sưng nhỏ, đỏ và đau nhức sẽ xuất hiện, kích thước tăng dần. Ở trung tâm nốt sưng thường có một điểm màu trắng hoặc vàng, đó là nơi tích tụ mủ. Lẹo ngoài thường nằm sát bờ mi, gần chân lông mi. Trong khi đó, lẹo trong thường nằm sâu bên trong mi, gây sưng toàn bộ mi mắt và đau hơn, có thể không có đầu mủ rõ ràng.
Trong một số trường hợp, lẹo mắt có thể gây cảm giác nặng mi, khó mở mắt hoàn toàn, đặc biệt vào buổi sáng. Mặc dù hiếm, nhiễm trùng lan rộng có thể kèm theo sốt hoặc sưng hạch bạch huyết.
Xử trí lẹo mắt tại nhà
Đa số lẹo mắt tự khỏi trong vài ngày đến một tuần với các biện pháp chăm sóc tại nhà đúng cách:
Chườm ấm: Đây là phương pháp hiệu quả nhất. Sử dụng một miếng vải sạch (khăn mềm hoặc bông gòn) nhúng nước ấm (không quá nóng), vắt bớt nước và đắp nhẹ nhàng lên vùng mi mắt bị lẹo. Giữ khoảng 10-15 phút, thực hiện 3-4 lần mỗi ngày. Nhiệt độ ấm giúp làm mềm chất tiết, giãn nở ống tuyến và đẩy nhanh quá trình thoát mủ.
Giữ vệ sinh mắt: Luôn giữ vùng mi mắt sạch sẽ. Rửa tay kỹ bằng xà phòng trước và sau khi chạm vào mắt. Tránh dụi mắt bằng tay bẩn.
Tránh trang điểm mắt và dùng kính áp tròng: Tạm ngưng sử dụng mỹ phẩm mắt để tránh tắc nghẽn tuyến dầu và lây lan vi khuẩn. Tương tự, nên tháo kính áp tròng và dùng kính gọng cho đến khi lẹo lành hẳn để tránh nhiễm trùng và tổn thương giác mạc.
Tuyệt đối không nặn hoặc cố gắng lấy mủ: Đây là sai lầm nguy hiểm nhất. Tự ý nặn lẹo có thể đẩy vi khuẩn sâu hơn, gây nhiễm trùng lan rộng, hình thành chắp (u hạt viêm mạn tính) hoặc viêm mô tế bào (nhiễm trùng nghiêm trọng). Hãy để lẹo tự vỡ hoặc nhờ bác sĩ can thiệp nếu cần.
Massage nhẹ nhàng: Sau khi chườm ấm, có thể massage nhẹ vùng lẹo bằng đầu ngón tay sạch để kích thích thoát mủ và giảm sưng. Thực hiện rất nhẹ nhàng, tránh gây đau hoặc tổn thương.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Mặc dù lẹo mắt thường tự khỏi, nhưng cần đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt trong các trường hợp sau:
Nếu lẹo không cải thiện sau 48 giờ áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà, hoặc các triệu chứng như đau, sưng, đỏ tồi tệ hơn. Cần đi khám nếu cơn đau dữ dội, sưng lan rộng ra toàn bộ mắt, má hoặc các vùng lân cận, hoặc nếu lẹo ảnh hưởng đến thị lực, gây khó nhìn hay nhìn mờ.
Các dấu hiệu nhiễm trùng nghiêm trọng hơn như sốt, ớn lạnh, hoặc cảm giác mệt mỏi toàn thân cũng đòi hỏi sự can thiệp y tế. Nếu bạn bị lẹo mắt tái phát thường xuyên, hoặc lẹo có kích thước quá lớn gây khó chịu đáng kể, cản trở hoạt động hàng ngày, cũng nên tham khảo ý kiến bác sĩ. Đặc biệt, lẹo mắt ở trẻ em cần được thăm khám cẩn thận hơn do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện.
Các phương pháp điều trị y tế
Khi các biện pháp tại nhà không hiệu quả hoặc tình trạng nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định:
Thuốc kháng sinh tại chỗ: Thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh được kê đơn để bôi trực tiếp lên vùng bị lẹo, giúp kiểm soát nhiễm trùng và giảm viêm. Việc này cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian theo chỉ định.
Thuốc kháng sinh đường uống: Dành cho các trường hợp nhiễm trùng nặng, lẹo tái phát nhiều lần, hoặc khi có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng (như viêm mô tế bào). Thuốc kháng sinh đường uống sẽ giúp điều trị nhiễm trùng từ bên trong.
Rạch và dẫn lưu: Nếu lẹo mắt hình thành ổ mủ lớn, không tự vỡ và gây đau đớn dữ dội, bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật rạch nhỏ để dẫn lưu mủ. Thủ thuật này được thực hiện trong môi trường vô trùng, giúp giảm áp lực, giảm đau và đẩy nhanh quá trình lành vết thương. Tuyệt đối không tự ý thực hiện thủ thuật này tại nhà.
Phòng ngừa lẹo mắt
Áp dụng các thói quen vệ sinh và chăm sóc mắt tốt là chìa khóa để phòng ngừa lẹo mắt:
Rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng bằng xà phòng và nước, đặc biệt trước khi chạm vào mắt hoặc đeo/tháo kính áp tròng. Tuyệt đối tránh dụi mắt, đặc biệt khi tay không sạch. Đối với người dùng kính áp tròng, cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn về vệ sinh, bảo quản và thay thế kính. Không đeo kính áp tròng khi ngủ trừ khi có chỉ định.
Luôn tẩy trang mắt hoàn toàn trước khi đi ngủ để loại bỏ cặn mỹ phẩm và vi khuẩn. Thay mỹ phẩm mắt định kỳ (mascara, kẻ mắt sau 3-6 tháng) và tránh dùng chung. Quản lý tốt các bệnh lý nền như viêm bờ mi, trứng cá đỏ hoặc tiểu đường cũng giúp giảm nguy cơ. Có thể sử dụng dung dịch làm sạch mi mắt chuyên dụng hoặc nước muối sinh lý để vệ sinh bờ mi hàng ngày, đặc biệt nếu có tiền sử viêm bờ mi.
Lẹo mắt là tình trạng phổ biến, thường không nguy hiểm và có thể xử lý hiệu quả tại nhà. Tuy nhiên, việc thực hiện đúng các biện pháp vệ sinh và biết khi nào cần tìm đến sự giúp đỡ của chuyên gia y tế là rất quan trọng để đảm bảo hồi phục suôn sẻ và tránh biến chứng. Luôn nhớ không tự ý nặn lẹo và duy trì vệ sinh mắt sạch sẽ để bảo vệ sức khỏe đôi mắt.
Nguồn: VnExpress
