Ung thư là một trong những thách thức sức khỏe toàn cầu lớn nhất, và ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh. Bác sĩ ung thư James Kuo đã chỉ ra 5 nguy cơ môi trường phổ biến mà chúng ta tiếp xúc hàng ngày, thường không nhận thức được, có thể góp phần vào nguy cơ mắc ung thư. Ông cũng đưa ra những lời khuyên thiết thực để giảm thiểu phơi nhiễm với các tác nhân này, giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.
1. Nước uống và bể bơi
Nước là yếu tố thiết yếu cho sự sống, nhưng nguồn nước chúng ta sử dụng có thể tiềm ẩn những rủi ro về sức khỏe nếu không được xử lý đúng cách hoặc chứa các chất gây hại. Bác sĩ Kuo cảnh báo rằng clo, một hóa chất thường được dùng để khử trùng nước máy và nước bể bơi, có thể tạo ra các sản phẩm phụ độc hại khi phản ứng với vật chất hữu cơ, được gọi là trihalomethanes (THMs).
Nghiên cứu đã liên hệ THMs với việc tăng nguy cơ ung thư bàng quang, thận và đại trực tràng. Khi bơi trong hồ bơi được clo hóa cao, cơ thể chúng ta có thể hấp thụ THMs qua da và đường hô hấp. Tương tự, nước máy chứa THMs cũng gây rủi ro khi uống hoặc khi tắm vòi hoa sen, nơi chúng ta có thể hít phải hơi nước chứa các hóa chất này.
Để giảm thiểu phơi nhiễm, bác sĩ Kuo khuyên nên sử dụng bộ lọc nước carbon hoạt tính cho nước uống và tắm vòi hoa sen. Đối với bể bơi, nên tìm kiếm các lựa chọn ít clo hơn hoặc sử dụng các công nghệ khử trùng thay thế như ozone hoặc UV. Ngoài ra, việc tắm kỹ bằng xà phòng và nước sạch sau khi bơi có thể giúp loại bỏ hóa chất khỏi da.
2. Đồ gia dụng và hóa chất
Ngôi nhà của chúng ta tưởng chừng là nơi an toàn, nhưng thực tế lại chứa đầy các sản phẩm và vật dụng có thể phát thải hóa chất độc hại. Từ chất tẩy rửa, mỹ phẩm cho đến đồ dùng nhà bếp bằng nhựa, nhiều mặt hàng gia dụng chứa các hóa chất như PFAS (chất chống dính), phthalates và parabens (trong mỹ phẩm), formaldehyde (trong đồ nội thất) hay bisphenol A (BPA) và triclosan (trong đồ nhựa và sản phẩm kháng khuẩn).
Các hóa chất này được biết đến là chất gây rối loạn nội tiết, có thể ảnh hưởng đến hệ thống hormone trong cơ thể và liên quan đến nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt. Chúng có thể xâm nhập vào cơ thể qua da, đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa.
Để giảm thiểu rủi ro, người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn mác sản phẩm, ưu tiên các sản phẩm “xanh”, không chứa hóa chất độc hại hoặc có chứng nhận hữu cơ. Thay thế đồ dùng nhựa bằng thủy tinh, inox, hoặc sứ. Tránh các loại nước hoa xịt phòng, nến thơm tổng hợp và các sản phẩm tẩy rửa hóa học mạnh, thay vào đó có thể dùng các nguyên liệu tự nhiên như giấm, baking soda.
3. Không khí ô nhiễm
Ô nhiễm không khí là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, với các hạt mịn siêu nhỏ (PM2.5) và khí độc từ khói xe, hoạt động công nghiệp, đốt rác, nấu ăn bằng than củi, và khói thuốc lá là những tác nhân chính. PM2.5 đặc biệt nguy hiểm vì chúng có thể đi sâu vào phổi và thậm chí vào máu, gây viêm nhiễm và tổn thương tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư phổi và các bệnh hô hấp khác.
Bên cạnh PM2.5, các chất ô nhiễm khác như benzen, formaldehyde, và polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) cũng là những chất gây ung thư đã được biết đến. Ngay cả trong nhà, việc sử dụng bếp gas không thông gió tốt, nến có mùi thơm nhân tạo hay thuốc lá cũng có thể làm tăng mức độ ô nhiễm không khí trong nhà.
Để bảo vệ bản thân, bác sĩ Kuo khuyến nghị theo dõi chỉ số chất lượng không khí hàng ngày và hạn chế ra ngoài khi chất lượng không khí kém. Sử dụng máy lọc không khí trong nhà, đảm bảo thông gió tốt, và trồng nhiều cây xanh xung quanh nhà. Điều quan trọng nhất là tránh hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
4. Thực phẩm và chế độ ăn uống
Thực phẩm là nguồn dinh dưỡng nhưng cũng có thể là con đường phơi nhiễm với các chất gây ung thư. Thuốc trừ sâu, hormone tăng trưởng, và kháng sinh trong thực phẩm không hữu cơ là những mối lo ngại. Ngoài ra, thực phẩm chế biến sẵn thường chứa chất bảo quản, phụ gia, phẩm màu nhân tạo và hàm lượng muối, đường, chất béo cao, có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe lâu dài.
Nitrosamine, một hợp chất gây ung thư, thường được tìm thấy trong thịt chế biến như xúc xích, thịt xông khói. Aflatoxin, một loại độc tố nấm mốc, có thể xuất hiện trong ngũ cốc, lạc, ngô bị lưu trữ không đúng cách và liên quan đến ung thư gan.
Để giảm nguy cơ, nên ưu tiên thực phẩm hữu cơ, rửa sạch rau củ quả dưới vòi nước chảy để loại bỏ dư lượng thuốc trừ sâu. Ăn một chế độ ăn đa dạng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật. Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn. Tránh các loại thực phẩm đã bị mốc hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
5. Bức xạ và từ trường
Con người luôn tiếp xúc với các dạng bức xạ khác nhau từ môi trường, một số có lợi nhưng một số lại tiềm ẩn nguy cơ. Bức xạ cực tím (UV) từ mặt trời là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư da. Bức xạ ion hóa từ các nguồn như tia X trong chẩn đoán y tế hoặc CT scans, mặc dù cần thiết trong một số trường hợp, nhưng cũng là yếu tố nguy cơ.
Về bức xạ không ion hóa từ các thiết bị điện tử như điện thoại di động, Wi-Fi, lò vi sóng, vẫn còn nhiều tranh cãi về tác động chính xác của chúng đối với sức khỏe con người, đặc biệt là nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia khuyến nghị nên thận trọng và giảm thiểu phơi nhiễm.
Để bảo vệ bản thân, luôn sử dụng kem chống nắng, đội mũ rộng vành, đeo kính râm và mặc quần áo chống nắng khi ra ngoài trời. Chỉ chụp X-quang hoặc CT scan khi thực sự cần thiết theo chỉ định của bác sĩ. Hạn chế thời gian sử dụng điện thoại di động, đặc biệt với trẻ em, và giữ khoảng cách an toàn với các thiết bị phát Wi-Fi khi không sử dụng.
Bác sĩ James Kuo nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ về các nguy cơ môi trường và thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động là rất quan trọng. Bằng cách thay đổi lối sống và lựa chọn sản phẩm tiêu dùng một cách thông minh, chúng ta có thể giảm đáng kể phơi nhiễm với các tác nhân gây ung thư và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nguồn: Tri Thức VN
