Bệnh gout, một dạng viêm khớp phổ biến do rối loạn chuyển hóa axit uric, không chỉ gây ra những cơn đau cấp tính dữ dội mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng đáng sợ là biến dạng khớp nghiêm trọng. Theo các chuyên gia y tế, sự tích tụ lâu dài của tinh thể urat tại các khớp có thể hình thành các hạt tophi, dẫn đến hủy hoại cấu trúc khớp, gây biến dạng vĩnh viễn và ảnh hưởng nặng nề đến khả năng vận động cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, tuân thủ phác đồ điều trị và duy trì lối sống khoa học là chìa khóa để kiểm soát bệnh và ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc này.
Bệnh Gout và cơ chế biến dạng khớp
Bệnh gout là một tình trạng viêm khớp do sự lắng đọng của các tinh thể urat mononatri tại các khớp và mô mềm. Nguyên nhân chính là do nồng độ axit uric trong máu tăng cao kéo dài. Axit uric là một sản phẩm phụ của quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều axit uric hoặc thận không thể đào thải đủ, axit uric sẽ tích tụ và kết tinh.
Các tinh thể urat nhỏ li ti ban đầu lắng đọng ở màng hoạt dịch, sụn khớp, xương dưới sụn, bao gân và các mô mềm xung quanh khớp. Theo thời gian, những tinh thể này tích tụ lại thành các khối lớn, không đều, được gọi là hạt tophi. Hạt tophi thường xuất hiện sau nhiều năm mắc bệnh gout, trung bình từ 5 đến 10 năm sau cơn gout cấp đầu tiên nếu bệnh không được kiểm soát tốt.
Vị trí phổ biến của hạt tophi là ở các khớp ngón tay, ngón chân, cổ chân, đầu gối, vành tai, mỏm khuỷu tay và gót chân. Ban đầu, tophi thường không gây đau, nhưng khi chúng phát triển lớn, chúng có thể gây chèn ép, phá hủy dần các cấu trúc khớp như xương và sụn. Quá trình này dẫn đến xơ cứng khớp, dính khớp, co rút gân và cuối cùng là biến dạng khớp vĩnh viễn, làm mất đi chức năng vận động bình thường.
Biến chứng đáng sợ của bệnh Gout
Biến dạng khớp là một trong những biến chứng nguy hiểm và đáng sợ nhất của bệnh gout mạn tính. Khi hạt tophi phát triển quá lớn, chúng không chỉ gây biến dạng về mặt thẩm mỹ mà còn gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác:
- Hủy hoại khớp: Hạt tophi ăn mòn xương và sụn, phá hủy cấu trúc khớp, dẫn đến viêm khớp mạn tính, giảm biên độ vận động và mất chức năng khớp vĩnh viễn.
- Nhiễm trùng: Các hạt tophi có thể vỡ ra, tạo thành các vết loét trên da, là cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng huyết nếu không được điều trị kịp thời.
- Chèn ép dây thần kinh: Tophi lớn có thể chèn ép các dây thần kinh xung quanh, gây đau đớn, tê bì và yếu cơ.
- Sỏi thận và suy thận: Khoảng 10-20% bệnh nhân gout có thể gặp biến chứng sỏi thận do lắng đọng tinh thể urat trong đường tiết niệu. Nếu không được kiểm soát, sỏi thận có thể gây tắc nghẽn, nhiễm trùng và suy giảm chức năng thận mạn tính.
- Các bệnh lý kèm theo: Bệnh gout thường đi kèm với các bệnh lý khác như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và béo phì, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh Gout
Nồng độ axit uric trong máu tăng cao, tiền đề cho sự phát triển của bệnh gout, có thể do nhiều yếu tố:
- Chế độ ăn uống: Tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật (gan, thận, óc), thịt đỏ (thịt bò, thịt dê), hải sản (cá trích, cá mòi, tôm, cua) có thể làm tăng sản xuất axit uric. Đồ uống có cồn, đặc biệt là bia, và đồ uống chứa đường fructose cũng là những yếu tố nguy cơ đáng kể.
- Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình có người mắc bệnh gout làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Tình trạng sức khỏe: Béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và các bệnh về thận mạn tính đều có thể góp phần làm tăng nồng độ axit uric.
- Thuốc men: Một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu thiazid và aspirin liều thấp có thể làm giảm khả năng đào thải axit uric của thận.
Dấu hiệu nhận biết và chẩn đoán bệnh Gout
Việc phát hiện sớm bệnh gout giúp ngăn ngừa biến chứng hiệu quả. Các dấu hiệu nhận biết thường gặp bao gồm:
- Cơn gout cấp tính: Đây là biểu hiện đặc trưng nhất, khởi phát đột ngột với cơn đau dữ dội, sưng, nóng, đỏ và cực kỳ nhạy cảm khi chạm vào một khớp duy nhất, thường là khớp ngón chân cái. Cơn đau thường xuất hiện vào ban đêm và đạt đỉnh trong vòng 12-24 giờ. Nếu không được điều trị, cơn đau sẽ giảm dần sau vài ngày đến vài tuần.
- Gout mạn tính: Nếu không được điều trị đúng cách, các cơn gout cấp sẽ tái phát thường xuyên hơn, kéo dài hơn và ảnh hưởng đến nhiều khớp hơn. Sự xuất hiện của các hạt tophi dưới da là dấu hiệu rõ ràng của gout mạn tính.
Để chẩn đoán xác định bệnh gout, bác sĩ sẽ dựa vào:
- Thăm khám lâm sàng: Đánh giá các triệu chứng, tiền sử bệnh và yếu tố nguy cơ.
- Xét nghiệm máu: Định lượng nồng độ axit uric trong máu. Mức axit uric cao là một chỉ số quan trọng, nhưng không phải lúc nào cũng đủ để chẩn đoán gout vì một số người có axit uric cao nhưng không có triệu chứng, và ngược lại.
- Chọc hút dịch khớp: Đây là “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán gout. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu dịch từ khớp bị viêm và soi dưới kính hiển vi để tìm tinh thể urat.
- Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm khớp có thể phát hiện lắng đọng tinh thể urat và tophi sớm. X-quang khớp được sử dụng để đánh giá mức độ tổn thương xương và sụn trong giai đoạn mạn tính.
Phương pháp điều trị bệnh Gout
Mục tiêu điều trị bệnh gout là kiểm soát các cơn viêm cấp tính, giảm nồng độ axit uric trong máu để ngăn ngừa lắng đọng tinh thể và tophi, từ đó phòng tránh các biến chứng.
- Điều trị cơn gout cấp:
- Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs): Giúp giảm đau và viêm nhanh chóng.
- Colchicine: Hiệu quả trong việc giảm viêm và ngăn ngừa các cơn gout cấp tái phát.
- Corticosteroid: Được sử dụng khi bệnh nhân không dung nạp NSAIDs hoặc colchicine, hoặc khi viêm nặng.
- Điều trị gout mạn tính và hạ axit uric máu:
- Thuốc ức chế xanthine oxidase (Allopurinol, Febuxostat): Giảm sản xuất axit uric trong cơ thể.
- Thuốc tăng đào thải axit uric qua thận (Probenecid): Tăng cường bài tiết axit uric.
Mục tiêu điều trị là duy trì nồng độ axit uric máu dưới 6 mg/dL (khoảng 360 µmol/L), hoặc thấp hơn nữa, dưới 5 mg/dL (khoảng 300 µmol/L), đối với những bệnh nhân có tophi hoặc gout mạn tính nghiêm trọng, để làm tan các tinh thể urat đã lắng đọng.
- Phẫu thuật:
Phẫu thuật không phải là phương pháp điều trị chính cho bệnh gout, nhưng có thể được chỉ định trong một số trường hợp cụ thể khi hạt tophi gây ra vấn đề nghiêm trọng:
- Tophi quá lớn, gây chèn ép các cấu trúc xung quanh, hạn chế vận động nghiêm trọng.
- Tophi bị loét, nhiễm trùng hoặc có nguy cơ vỡ.
- Biến dạng khớp nặng nề, ảnh hưởng lớn đến chức năng.
Mặc dù phẫu thuật có thể loại bỏ tophi, sửa chữa khớp bị tổn thương và cải thiện chức năng, nhưng nó không chữa khỏi hoàn toàn bệnh gout. Bệnh nhân vẫn cần tiếp tục điều trị nội khoa để kiểm soát nồng độ axit uric và ngăn ngừa tophi tái phát.
Phòng ngừa và quản lý bệnh Gout hiệu quả
Phòng ngừa và quản lý bệnh gout đòi hỏi sự kết hợp giữa thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị y tế:
- Chế độ ăn uống lành mạnh: Hạn chế tối đa thực phẩm giàu purin, nội tạng động vật, thịt đỏ, hải sản, đồ uống có cồn (đặc biệt là bia) và đồ uống chứa đường fructose. Ưu tiên rau xanh, hoa quả tươi, sữa ít béo và thịt gia cầm.
- Uống đủ nước: Uống 2-3 lít nước mỗi ngày giúp thận đào thải axit uric hiệu quả hơn.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân ở những người thừa cân, béo phì có thể giúp giảm nồng độ axit uric và giảm căng thẳng cho các khớp.
- Tập thể dục đều đặn: Hoạt động thể chất vừa phải, đều đặn giúp duy trì cân nặng khỏe mạnh và cải thiện sức khỏe tổng thể.
- Tránh căng thẳng: Căng thẳng có thể là yếu tố kích hoạt cơn gout cấp. Các kỹ thuật thư giãn như yoga, thiền có thể hữu ích.
- Tuân thủ điều trị: Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc hoặc điều chỉnh liều lượng. Tái khám định kỳ để theo dõi nồng độ axit uric và đánh giá tình trạng bệnh.
Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đúng cách là yếu tố then chốt để kiểm soát bệnh gout, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như biến dạng khớp. Bệnh nhân gout cần chủ động hợp tác với bác sĩ, thay đổi lối sống và kiên trì điều trị để duy trì chất lượng cuộc sống tốt nhất.
Nguồn: VTV
