Nhồi máu thận là một tình trạng y tế nghiêm trọng nhưng hiếm gặp, xảy ra khi dòng máu đến thận bị tắc nghẽn hoàn toàn hoặc một phần, thường do cục máu đông (huyết khối) gây ra. Việc thiếu hụt máu cung cấp oxy và dưỡng chất khiến mô thận bị tổn thương hoặc hoại tử, dẫn đến suy giảm chức năng thận và thậm chí là suy thận vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa nhồi máu thận, dựa trên thông tin từ một trường hợp thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang.
Một trường hợp điển hình được ghi nhận là một bệnh nhân nam 62 tuổi, nhập viện với cơn đau bụng dữ dội, dai dẳng ở vùng hố chậu phải. Dù không có tiền sử bệnh mạn tính, bệnh nhân này lại có triệu chứng tăng huyết áp đột ngột và các chỉ số viêm tăng cao. Sau khi thực hiện các xét nghiệm và chụp CT có cản quang, các bác sĩ đã chẩn đoán ông bị nhồi máu thận phải do tắc nghẽn hoàn toàn động mạch thận bởi huyết khối. Nguyên nhân sâu xa được xác định là rung nhĩ, một tình trạng rối loạn nhịp tim thường không có triệu chứng rõ ràng. Ca bệnh này nhấn mạnh tính chất khó chẩn đoán và sự cần thiết của việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ.
Nhồi máu thận là gì và nguyên nhân gây bệnh
Nhồi máu thận là sự hoại tử của một phần hoặc toàn bộ mô thận do thiếu máu cục bộ cấp tính. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến một hoặc cả hai thận và mức độ tổn thương phụ thuộc vào kích thước của vùng thiếu máu cũng như thời gian tắc nghẽn.
Các nguyên nhân chính dẫn đến nhồi máu thận bao gồm:
- Huyết khối từ tim: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm tới 90% các trường hợp. Cục máu đông thường hình thành trong buồng tim, đặc biệt là ở những người bị rung nhĩ (một dạng rối loạn nhịp tim), bệnh van tim (như hẹp van hai lá), hoặc sau một cơn nhồi máu cơ tim gần đây. Các cục máu đông này có thể bong ra, di chuyển theo dòng máu và gây tắc nghẽn động mạch thận.
- Huyết khối hình thành tại động mạch thận: Một cục máu đông có thể hình thành trực tiếp trong động mạch thận do các bệnh lý tại chỗ như xơ vữa động mạch (làm hẹp và tổn thương thành mạch), phình động mạch thận, hoặc bóc tách động mạch thận.
- Các nguyên nhân ít gặp khác: Bao gồm viêm mạch máu (vasculitis), chấn thương thận hoặc động mạch thận, các tình trạng tăng đông máu bẩm sinh hoặc mắc phải (như hội chứng kháng phospholipid), và đôi khi do sử dụng các loại thuốc gây co mạch.
Triệu chứng nhận biết nhồi máu thận
Triệu chứng của nhồi máu thận thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác, khiến việc chẩn đoán sớm trở nên khó khăn. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
- Đau đột ngột và dữ dội: Đây là triệu chứng nổi bật nhất, thường xuất hiện ở vùng thắt lưng, sườn hoặc bụng trên, có thể lan xuống bẹn. Cơn đau thường liên tục và không thuyên giảm.
- Sốt, buồn nôn, nôn: Là các triệu chứng toàn thân do phản ứng viêm của cơ thể với vùng mô thận bị tổn thương.
- Tăng huyết áp: Nhiều bệnh nhân có thể trải qua tình trạng tăng huyết áp đột ngột hoặc huyết áp khó kiểm soát, do thận giải phóng các chất gây co mạch khi bị thiếu máu.
- Tiểu máu: Có thể có máu trong nước tiểu (tiểu máu đại thể hoặc vi thể), do tổn thương mao mạch thận.
- Suy giảm chức năng thận: Trong những trường hợp nặng, đặc biệt khi cả hai thận đều bị ảnh hưởng hoặc khi tắc nghẽn xảy ra ở thận độc nhất, bệnh nhân có thể xuất hiện các dấu hiệu của suy thận cấp.
Các triệu chứng này dễ bị chẩn đoán nhầm với sỏi thận, viêm ruột thừa, viêm túi mật, hoặc các bệnh lý cấp tính khác của ổ bụng, làm chậm trễ quá trình điều trị.
Chẩn đoán chính xác nhồi máu thận
Để chẩn đoán nhồi máu thận, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp:
- Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử: Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, tiền sử bệnh lý (đặc biệt là các bệnh tim mạch như rung nhĩ, bệnh van tim) và các yếu tố nguy cơ.
- Xét nghiệm máu và nước tiểu: Các xét nghiệm có thể cho thấy sự gia tăng của các chỉ số viêm (như bạch cầu, CRP), men lactate dehydrogenase (LDH) tăng cao đặc trưng, và creatinine huyết thanh tăng nếu chức năng thận bị ảnh hưởng. Xét nghiệm nước tiểu có thể phát hiện tiểu máu.
- Chẩn đoán hình ảnh:
- Siêu âm Doppler thận: Có thể gợi ý tắc nghẽn mạch máu nhưng độ chính xác không cao để xác định vùng nhồi máu.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT) bụng có tiêm thuốc cản quang: Đây là “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán nhồi máu thận. Hình ảnh CT sẽ hiển thị rõ vùng mô thận bị tổn thương do thiếu máu và giúp xác định vị trí, kích thước của cục huyết khối gây tắc nghẽn động mạch thận.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp mạch máu (angiography): Có thể được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt hoặc khi bệnh nhân có chống chỉ định với thuốc cản quang i-ốt.
Các phương pháp điều trị nhồi máu thận
Mục tiêu điều trị nhồi máu thận là tái thông mạch máu càng sớm càng tốt để cứu vãn mô thận, ngăn ngừa tổn thương vĩnh viễn và điều trị nguyên nhân gốc.
- Thuốc chống đông máu: Đây là phương pháp điều trị nội khoa quan trọng nhất. Heparin tiêm tĩnh mạch thường được sử dụng ban đầu để ngăn cục máu đông lớn thêm và hình thành cục máu đông mới. Sau đó, bệnh nhân có thể chuyển sang dùng thuốc kháng vitamin K (như Warfarin) hoặc các thuốc chống đông máu thế hệ mới (NOACs) để điều trị lâu dài, đặc biệt nếu nguyên nhân là rung nhĩ.
- Thuốc tiêu sợi huyết: Có thể được chỉ định để hòa tan cục máu đông, đặc biệt nếu bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị trong vòng vài giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng. Phương pháp này cần được thực hiện cẩn trọng do nguy cơ chảy máu.
- Phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch: Trong một số trường hợp hiếm gặp khi điều trị nội khoa không hiệu quả, tắc nghẽn nghiêm trọng, hoặc có nguy cơ suy thận cấp, các phương pháp can thiệp có thể được xem xét. Bao gồm phẫu thuật lấy huyết khối (embolectomy) hoặc can thiệp nội mạch (thrombolysis tại chỗ hoặc đặt stent) để tái thông động mạch thận.
- Điều trị hỗ trợ và kiểm soát triệu chứng: Bao gồm giảm đau, kiểm soát huyết áp và theo dõi chức năng thận.
- Điều trị nguyên nhân gốc: Điều trị các bệnh nền như rung nhĩ, bệnh van tim, xơ vữa động mạch là yếu tố then chốt để ngăn ngừa tái phát.
Phòng ngừa nhồi máu thận hiệu quả
Phòng ngừa nhồi máu thận chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và bệnh nền:
- Kiểm soát tốt các bệnh nền: Những người có tiền sử rung nhĩ, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ để kiểm soát tốt các bệnh này.
- Sử dụng thuốc chống đông và chống kết tập tiểu cầu: Đối với những bệnh nhân có nguy cơ cao hình thành cục máu đông (ví dụ: rung nhĩ), việc sử dụng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu theo đúng chỉ định và liều lượng của bác sĩ là rất quan trọng.
- Thay đổi lối sống lành mạnh: Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn, bỏ hút thuốc lá, hạn chế rượu bia giúp giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch.
- Khám sức khỏe định kỳ: Giúp phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn.
Nhồi máu thận là một tình trạng y tế khẩn cấp đòi hỏi chẩn đoán và điều trị kịp thời để bảo vệ chức năng thận. Việc nhận biết các triệu chứng ban đầu và quản lý hiệu quả các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để phòng tránh và giảm thiểu tác động của bệnh.
Nguồn: VnExpress
